کد خبر : 1014             انتشار : 1394/12/10 13:27          تعداد بازدید : 659

برگ نخل و بافته های مهجور

«ام هاشم» از ۴ دهه پیش و از زمانی که فقط ۱۷ سال داشت، در شهر شادگان بافتن «سعف» یا‌‌ همان برگ درخت نخل را آغاز کرد. او این هنر را از مادرش «‌ام حبیب» و مادرش از مادربزرگش آموخته بود. خودش می‌گوید: نخل بخشی از هویت مردم عرب است و به همین دلیل اشتغال در زمینه نخل و صنایع مرتبط با آن علاوه بر همه مسائل اقتصادی، نوعی صنعت بومی است.
برگ نخل و بافته های مهجور


گزارش: مریم فرطوسی


معلم از دانش‌آموزانش می‌خواهد هفته آینده کاردستی درست کنند و با خود به مدرسه بیاورند. خودش هم جارو دستی که با برگ درخت نخل درست شده می‌آورد و به شاگردانش می‌گوید هم سن شما که بودیم کاردستی‌های ما این چیز‌ها بود.
یکی از دانش‌آموزان از معلم می‌خواهد شیوه بافتن جارو را به او بیاموزد. معلم پیشنهاد می‌کند همه با هم به نمایشگاه صنایع دستی بروند؛ جایی که مادرش در انتهای یکی از سالن‌های نمایشگاه بین‌المللی اهواز غرفه دارد.
«ام هاشم» از ۴ دهه پیش و از زمانی که فقط ۱۷ سال داشت، در شهر شادگان بافتن «سعف» یا‌‌ همان برگ درخت نخل را آغاز کرد.

او این هنر را از مادرش «‌ام حبیب» و مادرش از مادربزرگش آموخته بود. خودش می‌گوید: نخل بخشی از هویت مردم عرب است و به همین دلیل اشتغال در زمینه نخل و صنایع مرتبط با آن علاوه بر همه مسائل اقتصادی، نوعی صنعت بومی است. از آنجا که او نخل ندارد، هر روز صبح به نخلستان‌های اطراف شادگان می‌رود و مواد اولیه مورد نیاز خود را که‌‌ همان برگ درخت نخل است، از نخل‌داران می‌خرد. آن‌ها را به منزل می برد و و در هوای آزاد می‌گذارد تا خشک شوند و سپس برگ‌های خشک را رنگ‌آمیزی می کند و با آن‌ها طبگ (سبد)، مشخله (آشپال)، مکناسه (جارو)، رطیلیه (ظرف مخصوص بسته بندی خرما) و ده‌ها وسیله دیگر درست می‌کند.‌ ام هاشم با اشاره به پیشرفت‌های صنعتی جهان امروز می‌گوید: «قبلا همه مردم لوازم مورد نیاز خود را از سعف درست می‌کردند، ولی حالا دیگر کمتر کسی روی سفره سعف غذا می‌خورد.»‌

ارثی به میراث نمی‌رسد
اداره میراث فرهنگی و صنایع دستی شادگان اگر چه همه تلاش خود را برای حمایت از صنعتگران و هنرمندان به کار می‌برد، لیکن دست این اداره به دلیل تامین نشدن اعتبار و بودجه عملا بسته است. رئیس اداره میراث فرهنگی و صنایع دستی شهرستان شادگان که با حفظ سمت بخشدار دارخوین است، می‌گوید: از سال ۹۰ تا ۹۳ هیچگونه اعتبار تبصره‌ای با بهره کم برای کارگاه‌های صنایع دستی، توسعه و پیشرفت این کارگاه‌ها و تقویت کارآفرینان و حمایت عملی از آنان در اختیار این اداره قرار نگرفته است.فقط در نیمه دوم امسال اعتبار محدودی با بهره ۲۱ درصد سود بانکی و حداکثر ۴ میلیون تومان برای هر کارآفرین در نظر گرفته شده بود که به دلیل بالا بودن نرخ سود، با ‌نداشتن تمایل صاحبان کارگاه‌های صنایع دستی مواجه شد‌ و استقبالی نشد.
«ناظم ثبوتی» با اشاره به لزوم حمایت از صنعتگران از طریق در اختیار قرار دادن تسهیلات کافی و مناسب، می‌افزاید: برای حمایت اصولی از کارآفرینان صنایع دستی لازم است دولت مبلغ تسهیلات را بیشتر کند و نرخ بهره آن را پایین بیاورد. در غیر این صورت انتظار می‌رود در چند سال آینده از تعداد کارگاه‌ها کاسته شود و در آینده شاهد از بین رفتن این کارگاه‌‌ها باشیم.
رئیس اداره میراث فرهنگی و صنایع دستی شادگان در ادامه می‌گوید: این شهرستان از نظر تعداد نخل بعد از آبادان در رده دوم استان خوزستان است و صنعتگران این شهرستان علاوه بر فروش محصولات خود در استان‌های کشور، توانسته‌اند به خارج از کشور و به ویژه کشورهای خلیج فارس نیز محصولات خود را صادر کنند. با توجه به پیشرفت تکنولوژی‌های جدید، نهادهای ذی‌ربط باید همه توان خود را برای حفظ و نگهداری این میراث ارزشمند به کار برند و آن را از خطر مرگ و فراموش شدن نجات دهند.

کارگاه‌های خود اشتغالی حمایت نمی شوند
ام هاشم برای استمرار این هنر و جلوگیری از فراموش شدن آن دست به تاسیس کارگاهی زده‌است. او با تاسیس کارگاهی در شادگان ۱۳ نفر از زنان آن شهر را آموزش داده و آنها را در کارگاه خود مشغول کرده است. اگر چه به دلیل حمایت نشدن این کارگاه و حتی نبود یک نهاد متولی که بتواند شاغلان در این کارگاه را بیمه کند،‌ ام هاشم ناچار به تعطیل کردن کارگاه خود شده است، اما این زنان کماکان در خانه‌های خود به تولید صنایع دستی مشغولند و‌ ام هاشم مسئولیت بازاریابی و فروش محصولات آن‌ها را به عهده دارد. محصولات آن‌ها حتی به آن سوی آب‌های خلیج رفته و در کشورهای کویت، قطر و امارات متحده عربی مشتریانی برای خود دارد.‌ ام هاشم می‌گوید: شخصی از اصفهان به شادگان می‌آید و محصولات ما را می‌خرد و به کشورهای عربی صادر می‌کند. اگر از سوی یکی از سازمان‌های مسئول حمایت می شدیم، خودمان اقدام به صادرات می کردیم و ارز حاصل از آن را به استان خودمان می‌آوردیم.‌
یکی از هنرمندان و مربی‌های میراث در استان که در زمینه صنایع دستی کار می‌کند، مشکل اصلی هنرمندان را نبود بیمه می‌داند و این‌‌ همان مشکلی است که‌ ام هاشم را ناچار به تعطیل کردن کارگاه خود کرده بود. «فاطمه شعباوی» اضافه می‌کند: با توجه به اینکه این هنر تنها منبع امرار معاش بسیاری از کسانی است که به آن مشغولند، نبود بازار فروش ثابت مهم‌ترین دغدغه این هنرمندان است. او می‌گوید: تنها یک وام ۵ میلیونی خوداشتغالی به هر هنرمند تعلق می‌گیرد که برای دریافتش باید از هفت خوان رستم رد شد.

لزوم آموزش میراث فرهنگی
فعالان میراث فرهنگی معتقدند میان تغییر در شیوه زندگی مردم و تغییر در ابزار مورد استفاده در زندگی آن‌ها رابطه مستقیمی وجود دارد. به عنوان مثال از آنجا که در زمان اجداد، اسب وسیله نقلیه رایج بوده است، در اکثر خانه‌های آن زمان ابزار آلات مرتبط با اسب مانند‌ سم و زین و غیره وجود داشت، ولی در زمان حاضر به دلیل وجود ماشین و اتوبوس دیگر در هیچ خانه‌ای سم و زین پیدا نمی‌شود، حتی اگر هم باشد جنبه تفریحی و تزیینی دارد نه کاربردی. فعالان میراث، فرهنگی با اشاره به لزوم آموزش میراث فرهنگی در مدارس می‌افزاید: لازم است اهمیت لزوم حفظ میراث بیشتر به شهروندان آموزش داده شود و آموزش‌ در مدارس می‌تواند این خلا را بهبود بخشد. برای مثال تا کودک یا نوجوانی از اهمیت میراث‌فرهنگی‌ آگاه نشود قطعا خود را بیش از پیش اسیر ابزارآلات مدرنیته می‌کند. اما آن‌ها که همواره میراث خود را حفظ می‌کنند همچنان از نخل و محصولات نخل استفاده‌های متفاوتی می‌کنند.
می‌دانیم که دوری از میراث فرهنگی در آینده هویتی شکننده برای شخص می‌سازد. به همین منظور آموزش میراث معنوی الزام آور است.
آموزش مهارت صنایع دستی‌میان گروه‌های مختلف سنی و جنسی و ایجاد بازار کار توسط نهادهای مرتبط به حفظ میراث کمک شایانی می‌کند. امروزه کارآفرینی نقش مهمی در رونق اقتصادی دارد. متاسفانه در منطقه ما با وجود ظرفیت‌های بسیار طبیعی، اما کمتر توجهی به اهمیت کارآفرینی می‌شود. نمونه موفق‌اش را در بازار فلافل اهواز می‌توان دید.

دست‌های بی‌پناه
وقتی دختران‌ ام هاشم‌ دست‌های پینه بسته مادر و کم توجهی مسئولان‌را به زنی که در ۲۵ نمایشگاه در سراسر کشور شرکت کرده است می‌بینند و با توجه به اینکه ما درشان بعد از ۴۰ سال تلاش و کار سخت هنوز نه پول کافی برای عمل دیسک کمر خود دارد و نه حتی یک بیمه ساده که خرج درمانش را بدهد، عطای ادامه دادن کار ما در را به لقایش می‌بخشند و به معلمی روی می‌آورند. شاگردان در مسیر بازگشت از معلمشان می‌پرسند: شما چرا‌‌ همان کار مادرتان را ادامه ندادید؟ معلم نگاهی به شاگردانش می‌کند و چیزی نمی‌گوید، اما زیر لب با خودش زمزمه می‌کند، زیرا کسی دست صنعتگر مادرم را نگرفت.



منبع: همشهری
البحث في ارشیف الموقع
تقریر مصور لیوم الشاب في معشور
نمادهای حیوانی درتمدن عیلام/حسین فرج الله
النشاط المُزدهِر الثقافي ومنطقة معشور
إلمتهَم/شعر:حسين فاضل جنامي
شهرهایی حقیقی با نام هایی جعلی رضا شاهی
فرقة اگزار للمسرح تقدم باکورة اعمالها في مدینة معشور
احلى الاعياد بنکهة هلال و هيل + صور
تخریب و القای تفرقه بین نخبگان عرب در فضای مجازی
اسدی:در شادگان و آبادان، نخل‌های فراوانی در حال نابودی هستند
آیت‌الله کعبی:انتقال آب خوزستان با وجود مشکلات فراوان جای سؤال دارد
عادت هميشگي حاضران در عرصه فرهنگ
معایدة الکبری در روز اجرا لغو شد
استفاده از کولر آبی در هوای ریزگردی، ممنوع
نخستین جشنواره «تعلیم، رسانه، تربیت» در خوزستان برگزار می شود
مدينة تستر تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
معایدة فرحة العید في مدینة المحمرة(اللیلة الاولی)/صور
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الحیدري(صور)
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الجزایري(صور)
مدينة رامز تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
اجواء العيد في الدورق/تقرير مصور
العيد في قلعة کنعان /تقرير مصور
اجواء العيد في تستر/تقریر مصور
معرفی دو کتاب از مهندس عبدالرضا نواصري
شدة ورد هايکوية من الأهواز/مصطفی جمال
 
مجله تحلیلی خبری بروال , دفتر مرکزی اهواز ، زیر نظر شورای سردبیری