کد خبر : 1283             انتشار : 1395/02/20 15:22          تعداد بازدید : 840

گردشگری و اقتصاد جوامع بومی/گفتگو با باسم حمادی

بوم‌گردی‌ به یاری اقتصاد جوامع بومی می‌آید

«ایرینا بوکووا»، دبیرکل سازمان یونسکو، در پیام‌ سال گذشته خود به مناسبت روز جهانی مردم بومی اعلام کرده بود: «پایداری جهانی باید بر بنیان‌های محلی ایجاد شود؛ بنیان‌هایی که نشانگر اندیشه و نیازهای جوامع محلی و مردم بومی است. به همین دلیل ما تلاش می‌کنیم فرهنگ را به ‌عنوان سرچشمه هویت و انسجام و منشأ خلاقیت و نوآوری در مرکز همه تلاش‌هایمان برای توسعه قرار دهیم. هیچ جامعه‌ای در نبود فرهنگ شکوفا نمی‌شود و هیچ توسعه‌ای بدون آن پایدار نخواهد بود. مردم بومی در نقش متولیان تنوع غنی زبانی و فرهنگی و حاملان دانش منحصربه‌فرد زندگی پایدار و احترام به تنوع‌زیستی، بیش از هر گروه دیگری به این مهم واقف‌اند.» به نظر می‌رسد گسترش اقامتگاه‌های سنتی و بوم‌گردی‌ها هم فرهنگ محلی و سنتی را حفظ می‌کند و هم به لحاظ اقتصادی کمکی برای جوامع بومی است. پیش‌تر هم استانداردهای بوم‌گردی با هدف توسعه گردشگری بر اساس ظرفیت‌های بومی هر منطقه و همچنین برندسازی مفاهیم و با تلاش برای اجرایی شدن اهداف توسعه گردشگری در کشور تدوین شده بود، اما هنوز جای کار زیادی دارد. «باسم حمادی» شاعری بود در زمینه فولکلور. در شعرش از واژگان فولکلوریک استفاده می‌کرد. در سفری که به یکی از استان‌ها داشت، وارد نمایشگاهی می‌شود که در آن آداب و سنن اقوام ایرانی عرضه شده بود. آن لحظه به مثابه تلنگری بود که او را وارد فضایی متفاوت کرد. ایده‌اش را با دوستان اهل تجربه در فضاهای سنتی و فولکلوریک در میان می‌گذارد و کار کلید می‌خورد. باسم و دوستانش سیاه‌چادری را از یکی از گله‌داران در روستای «ام‌الدبس» در حوالی بستان قرض می‌گیرند و بعد داستان «باسم»، مشاور سابق اداره کل میراث فرهنگی استان، مدیر گروه فرهنگی هنری میسان و مدیر مضیف میسان در روستای «دحیماویه» با میراث فرهنگی و مسائل فولکلوریک آغاز می‌شود. یکی از فعالیت‌های باسم و دوستان و همراهانش ساخت مُضیف است. همشهری با او درباره فعالیت‌هایش هم‌کلام شده است.

درباره پژوهش‌هایتان بگویید.
ما با مطالعه زندگی مردم عرب خوزستان از لحاظ جامعه‌شناسی پی بردیم ۴ نوع سبک زندگی دارند. در حالی که فقط یک مورد را به نمایش می‌گذاشتیم. آن هم سیاه‌چادر (بیت‌الشعر) مربوط به حیات بدوی و همچنین مورد استفاده روستاییانی است که در موسم کشاورزی از روستا عازم زمین‌های کشاورزی خود می‌شوند.
زندگی بادیه‌نشینی اکنون به صورت پراکنده در روستای جفیر در هویزه و ‌ام‌الدبس در بستان دیده می‌شود. تا دو دهه پیش در حاشیه شهر سوسنگرد نیز وجود داشتند. در کل مردم عرب خوزستان مردمی یکجانشین هستند؛ یعنی کوچ‌رو نیستند و ‌‌‌نهایت کوچی که می‌کردند ۱۵ تا ۲۰ کیلومتر از روستا به زمین‌های زراعی‌شان بود که در اصطلاح به آن «عِزیب» گفته می‌شود؛ یعنی فاصله گرفتن.
شما روی چه سبک‌های دیگری از زندگی کار کردید؟
یکی از سبک‌های زندگی رایج در میان مردم عرب خوزستان «هورنشینی» است. خانه‌های این سبک از حصیر و نی ساخته می‌شود و به آن «مُضیف» می‌گویند. در پژوهش میدانی و کتابخانه‌ای درباره این سبک متوجه شدیم سومری‌ها از ۵ هزار سال پیش از این سبک استفاده می‌کردند.
پس از کار روی این طرح توانستیم فناوری صنعت مضیف را با همت و کمک میراث فرهنگی ثبت ملی کنیم. از دیگر سبک‌ها، زندگی یکجانشینی با استفاده از سازه‌های گلی بود. ما برای استقبال از گردشگران داخلی و خارجی، پژوهشگران و همچنین مهمانان ویژه مکانی تاریخی و مجموعه‌ای گردشگری را طراحی کردیم که ۴ سبک زندگی در آن ارائه شده باشد. دهکده گردشگری میسان با این هدف ساخته شد.
از مضیف، آداب و رسوم مرتبط با آن و استقبال گردشگران بگویید.
مضیف میسان سالی یک بار مرمت می‌شود. اوج فعالیت آن از مهر تا پایان فروردین است. فعالیت اقامتگاه‌های بوم‌گردی فرصتی برای احیای فرهنگ مهمان‌نوازی اقوام ایرانی است. مضیف شبکه‌ای اجتماعی از مردم محلی بدون در نظر گرفتن رتبه و قوم است. پذیرایی در مضیف میسان رایگان است که معمولا گردشگران استقبال خوبی از آن می‌کنند. پذیرایی بر اساس آداب اصیل قوم عرب خوزستانی با چای و قهوه، نان و غذای محلی انجام می‌شود. بیشتر مراجعه‌کنندگان به این سازه از کاروان‌های راهیان نور، زائران اربعین حسینی، گردشگران، تورهای سیاحتی و دانشجویان استان هستند. مضیف در ندارد، اما باید ورودی رو به قبله داشته باشد با ارتفاعی کم تا هر فردی وارد آن می‌شود، به احترام افرادی که در آن نشسته‌اند خم شود. مراسم قهوه‌خوری نیز از دیرباز مورد احترام مردم عرب بوده است و آیین و رسوم خاص خود را دارد.
موادی که در ساخت مضیف استفاده می‌شوند، چیستند و سازندگان چه کسانی هستند؟
مضیف را که قدمت آن به دوره سومریان می‌رسد، با نی در مساحت ۹ متر در ۴ متر می‌سازیم و برای مفروش کردن آن از قالی‌های دست‌بافت محلی معمولا با قدمت ۴۰ ساله استفاده می‌کنیم. از بردی به عنوان طنابی برای بستن اهطار (ستون‌ها) استفاده شده است تا هیچ ناخالصی در آن نباشد. نی‌ها را هم از شهرهای مرزی «رفیع» و «کصر» در حاشیه هورالعظیم جمع‌آوری کرده‌ایم. در بحث سازندگان سازه ما توانستیم گروهی زیر نظر میسان متشکل از پیرمردان با تجربه را تشکیل دهیم. تاکنون ۳ سازه در زیگورات، ۳ سازه در تالاب شادگان (فلاحیه) و ۲ سازه در جزیره مینو (صلبوخ) احداث کرده‌ایم. علاوه بر این این‌ها صریفه (کپر) با نی و بوریا و صوباط (آلاچیق) نیز در مجموعه میسان احداث کرده‌ایم.
ظاهرا این مضیف‌ها در سال ۹۲ در یونسکو ثبت شدند.
داستان احیای سازه اقامتی موسوم به مُضیف متعلق به این روستا در کتاب «داستان‌های گردشگری» سازمان جهانی گردشگری ملل متحد به چاپ رسیده است. ۴ روایت از فعالان جامعه محلی در نقاط مختلف کشورمان که با فعالیت در زمینه گردشگری بر معاش خود و جامعه اطراف تأثیرگذار بودند به یونسکو توسط سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ارسال شد که از این میان یک داستان از روستای بردیه برای چاپ در کتاب انتخاب و ۳ روایت دیگر در تارنمای تخصصی این پروژه که از ابتدای سال ۲۰۱۶ در دسترس جامعه جهانی قرار می‌گیرد، درج می‌شود. کتاب «داستان من، جامعه من، آینده ما» در بیست‌ویکمین نشست مجمع عمومی UNWTO که در کلمبیا برگزاری شد، رونمایی شد.
آیا بهتر نبود مکان این سازه‌های اقامتی در مرکز استان باشد؟
بله. اگر در مرکز استان احداث می‌کردیم قطعا گردشگران بیشتری بازدید می‌کردند، اما مشکل زمین داشتیم. ما احتیاج به ۱۵۰۰ مترمربع مساحت برای ساخت آن‌ها داشتیم. این زمین اما ملک شخصی ماست و با کمک عموزاده‌ها در این روستا فضای خوبی برای فعالیت ما ایجاد شد.
اقامتگاه‌های بوم‌گردی چه نقشی در احیا و توسعه فرهنگ اقوام ایرانی دارد؟
آخرین نوع از این سازه حدود ۳۰ سال قبل به دلیل جنگ تحمیلی و مهاجرت جنگ‌زده‌ها از مناطق مرزی از بین رفته و برای بسیاری ناشناخته بود. این مضیف‌ها عاملی برای احیا و توسعه فرهنگ سنتی مردم عرب است. ایجاد هماهنگی میان ساختار، بافت و شیوه اجرای آداب و رسوم اقوام مختلف در بستری از اصول رفتار ایرانی - اسلامی در اقامتگاه‌های بوم‌گردی می‌تواند علاوه بر یادآوری گنجینه غنی فرهنگ و تمدن کشورمان به گردشگران داخلی، روحیه بی‌نظیر مهمان‌نوازی در کشورمان را به گردشگران خارجی بنمایاند.
در یکی دو سال اخیر انگیزه زیادی در میان برخی افراد برای ساخت مضیف دیده می‌شود، اما دو مشکل عمده وجود دارد؛ هزینه‌بر بودن و همچنین کم بودن متخصصان ساخت آن؛ لذا ضروری است متولیان میراث فرهنگی از پیشکسوتان سازنده این سازه به عنوان مربی برای آموزش جوانان علاقه‌مند استفاده کنند.
بیشتر مراجعه کنندگان به مضیف های عربی از کاروان های راهیان نور، زائران اربعین حسینی، گردشگران، تورهای سیاحتی و دانشجویان استان هستند. مضیف در ندارد، اما باید ورودی رو به قبله داشته باشد با ارتفاعی کم تا هر فردی وارد آن می شود، به احترام افرادی که در آن نشسته اند، خم شود.

رسول عوده‌زاده-همشهری
البحث في ارشیف الموقع
تقریر مصور لیوم الشاب في معشور
نمادهای حیوانی درتمدن عیلام/حسین فرج الله
النشاط المُزدهِر الثقافي ومنطقة معشور
إلمتهَم/شعر:حسين فاضل جنامي
شهرهایی حقیقی با نام هایی جعلی رضا شاهی
فرقة اگزار للمسرح تقدم باکورة اعمالها في مدینة معشور
احلى الاعياد بنکهة هلال و هيل + صور
تخریب و القای تفرقه بین نخبگان عرب در فضای مجازی
اسدی:در شادگان و آبادان، نخل‌های فراوانی در حال نابودی هستند
آیت‌الله کعبی:انتقال آب خوزستان با وجود مشکلات فراوان جای سؤال دارد
عادت هميشگي حاضران در عرصه فرهنگ
معایدة الکبری در روز اجرا لغو شد
استفاده از کولر آبی در هوای ریزگردی، ممنوع
نخستین جشنواره «تعلیم، رسانه، تربیت» در خوزستان برگزار می شود
مدينة تستر تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
معایدة فرحة العید في مدینة المحمرة(اللیلة الاولی)/صور
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الحیدري(صور)
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الجزایري(صور)
مدينة رامز تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
اجواء العيد في الدورق/تقرير مصور
العيد في قلعة کنعان /تقرير مصور
اجواء العيد في تستر/تقریر مصور
معرفی دو کتاب از مهندس عبدالرضا نواصري
شدة ورد هايکوية من الأهواز/مصطفی جمال
 
مجله تحلیلی خبری بروال , دفتر مرکزی اهواز ، زیر نظر شورای سردبیری