کد خبر : 1326             انتشار : 1395/03/03 12:14          تعداد بازدید : 1185

اهواز از باستان تا آغاز نهضت ترجمه اسلامی

شهر اهواز یکی ازقدیم ترین شهرهای تمدن عیلام و بیت حوزیا یا بیت هوزیا (زبان آرامی) معروف بوده است.
حوزیا
نویسنده:حسین فرج الله (ابو عرفان )
شوشتر

شهر اهواز یکی ازقدیم ترین شهرهای تمدن عیلام و بیت حوزیا یا بیت هوزیا (زبان آرامی)
معروف بوده است.
بیت حوزیا شهری مذهبی وتجاری درتمدن عیلام بوده ودرکتیبه های سارگون اکدی یعنی 2400قبل از میلاد نام ین شهر آمده است .

بیت حوزیا لب رودخانه کارون ودرمسیر شهر اهواز امروزی می باشد هرچند که اهواز درطول تاریخ خود چندبن باربه علت سیل جابه جا شده است وهرچه هست درمحدوده همین کلان شهر اهواز کنونی است .

ازمهمترین مناطق باستانی شهر اهواز امروزی تپه های ویس وعسکرمکرم ومسیر رودخانه کارون تا نزدیکی های تپه های فرسیات وکوت عبدالله ودرواقع کل مسیر رودخانه کارون که قدمت برخی از این تپه ها به دوره عیلامیان وبرخی دیگر تمدن سومر ومیسان وتمدن اسلامی هستند.کوههای اطراف حصیر آباد آثاری عیلامی یا حتی پیش تر از آن دارند که دخمه های دوره غار نشینی بشر است ویا گورهای کوهستانی مردم عیلام در اهواز است ....

اهواز نیز مانند بیشتر شهرهایش مرکز مهم دین های یهود ومسیح وصابئی (مندائی)وسپس اسلامی بوده است .
درمسیر حمیدیه وقبرستان سید هادی آثار دوره میسانیان و عیلامیان تا آثار اسلامی یافت می شودکه برخی از بین رفته ودیگر آثار درخطر ازبین رفتن هستند.درطول مسیر حمیدیه تاخفاجیه(سوسنگرد کنونی) وبسیتین(بستان کنوني) وحویزه آثار فراوان وجودداردکه بهترین آنها ام الدبس است ولی همه آثار این مناطق درخطر تخریب وازبین رفتن هستند.

اهواز دردوره اسلامی وکمی قبل تر از آن فقط به شهر اهواز اطلاق نمی شد بلکه کل استان امروزی وبخش زیادی از استان ایلام وبوشهر وبخشی از مناطق کوهستانی تانزدیکی های بیضاء(سپید رود امروزی نزدیک تخت جمشید )اهواز نامیده می شد وخلیفه اسلامی هنگامی که حاکمی برای اهواز می فرستاد درواقع حاکم یا والی اهواز حاکم کل این محدوده جغرافیایی بود...


###اهواز را طاریانا(تاریانا)یا طریانه نیز می گفتند که این نام بخشی از اهواز را دربرمی گرفت این واژه مندائیی ومربوط به عقیده صابئه اهواز می باشد طریانه ظرف مقدس وگلی که شبیه به بشقاب وازوسط نصف شده که درمراسم دینی جز ء وسايل علماي روحاني مندايي است.

(عسکري،اسعد،مندائيت دين توحيدي باستاني،ص.81)

اهواز را از آن جهت طریانه می گفتند که رودخانه کارون از وسط شهر می گذرد مانند برجستگی میان بشقاب گلی مندائیان که بشقاب را به دو قسمت تقسیم می کند .واژه "طر" عربی وبه معنای شکاف میان دوچیز به کارمی رود وطر الماء يعني شکافي که آب ایجاد کرده است هرچه هست این واژه مندایی یا عربی است که هردوزبان ریشه سامی دارند وباهم اشتراکات فراوانی دارا هستند.

اهواز دارای آثار تاریخی وباستانی فراوان برلب رودکارون وهنوز کانالهای قدیمی فراوانی در کوشه کناراهواز دیده می شوندبسیاری تپه کوچک وبزرگ دراطراف شهر اهواز بودند که درعملیات شهرک سازی وتوسعه اهواز ازمیان رفته اند .نمونه این تپه ها درروستای بروال نزدیک فرودگاه می باشد که آثار عیلامی وسکه های میسانی وعیلامی درآن یافت شده است.

از دیگر مناطق باستانی اهواز منطقه فرسیات درمسیر کوت عبدالله ونیز کیانپارس که بر آثار تاریخی ساخته شده و بسیاری از مناطق جدید الساخت اهواز برروی آثار تاریخی بنیان نهاده شده اند.
منطقه عامری واطراف آن برروی آثار عیلامی واسلامی ساخته شده هرازچندگاهی در تخریب ساختمان های اطراف عامری به آثار تاریخی می رسند که مردم ازترس میراث فرهنگی چیزی اعلام نمی کنند وآثار تاریخی باز زیر ساختمان های نوساز اهواز دفن می شوند....

هرچه هست اهواز یکی از شهرهای باستانی وقدمت چند هزار ساله داردکه می بایست به این آثار بها و ارزش بیشتری داده شود تا آثار این شهر نیز مانند دیگر شهرها حفظ ونگهداری شود...

طبق شنیده هادر مسیر متروی اهواز آثار تاریخی زیادی درحین حفاری خیابان ها از بین رفته است اما تاکنون به طور رسمی خبری اعلام نشده است.

در صدر اسلام ودرزمان خلافت عمربن الخطاب خليفه دوم مسلمانان جهت نشر اسلام وارد عراق وسپس وارد اهواز شدنددر جریان فتح اهواز، مردم اهواز بدون جنگ دین اسلام راپذیرفته وبرای فتح دیگر شهرها به یاری برادران مسلمان خود شتافتند هرچند که پیروان ادیان توحیدی مانند یهود ومسیح و صابئه برعقیده خود باقی مانده ولی به یاری مسلمانان آمدند ودرجریان ترجمه منابع فلسفی ،تاریخی،جغرافیایی،هندسی،پزشکی بیشترین مترجمان مسیحیان وصابئه اهواز بودنند که به زبان وخط سریانی وآرامی آشنا بودو ومطابق با منابع دینی خود شروع به ترجمه منابع علمی به زبان عربی کردنند که دراین زمینه خدمت بزرگی به جهان اسلام وهمه مسلمانان جهان کردند. مردم اهواز ودیگر شهرها مانند دورق ورامز ،ارجان ،قنیطره،جندی سابورا ،تستر،سوس،حویزه ودیگر شهرها هرکدام به نوبه وسهم خود خدماتی به اسلام ارائه کردند .


درجریان ترجمه منابع علمی جندی سابورا این شهرمندائی ومسیحی سهم بسزایی داشتند که شخصیت های علمی و پزشکان فراوانی به جهان اسلام عرضه نمودنند هرچند که خود غیر مسلمان بودند مانند خانواده بختیشوع که درعصر عباسی ودربار هارون الرشید خدمات ارزنده ای به اسلام عرضه کردنند وشاگردان زیادی را تربیت نمودند.

در انتشار علم امامان معصوم وخلفای بنی امیه وبنی العباس نقش بسزایی داشتند ودربار این خلفا محل تردد علمای اسلامی از سراسر قلمرو اسلامی بودند اوج شکوفایی علوم اسلامی در زمان هارون الرشید بود که بسیاری از اختراعات علمی مسلمانان دراین دوره بوده است .نمی توان دراین دوره سهم هرملت را مشخص کرد بلکه هرملتی درحدخود خدماتی به اسلام تقدیم نمودند.

اهواز دراین زمینه سهم قابل توجهی داشته که علمایی مانند علی بن عباس اهوازی پزشک معروف دوره عباسی یکی از این افرادی است که نقش مهمی درپیشرفت علم پزشکی داشته است.

علمای اهواز در قرون اولیه اسلامی :

1-علی بن مهزیار اهوازی:

علی بن مهزیار اهوازی دورقی فقیه،راوی،محدث ،مفسر ومولف کتاب های "الرد علی الغلاة"و"المروة والمواريث"مي باشد علي بن مهزيار از خانواده اي مسيحي بود که گفته شده او مسلمان شده وبه تشیع روآورده است.

2-فضالة بن ايوب الازدي الاهوازى:

شيخ طوسي در کتاب الفهرست نام دانشمند بزر گ را ذکر نموده است.وکتاب الصلاة يکي از تاليفات اوست.

3-محمد بن الحصين الاهوازي :

محمد بن حصين اهوازي فقيهي متبحربوده که ذکاوت وي در کتاب هاي اعلام نزد عام وخاص قابل ملاحظه مي باشد.اين دانشمند وعالم ديني در سال 146 ه.ق.دراهواز بدنيا آمد ودرسال 198 ه.ق. وفات یافت.

4-ابو نواس الاهوازی:

حسن بن هانی بن عبدالاول بن صباح حکمی مشهور به ابو نواس ،شاعری اهوازی که دراهواز به دنیا آمده وهمانجا بزرگ شده است .تصاویر قابل ستایش شعر اووهمچنین شیرینی واستواری کلمات ،شهرت را برای وی به ارمغان آورده است.قسمتی از این اشعار خودرا درمدح پیامبر اکرم (ص)واهل بیت علیهم السلام اختصاص داده وکتاب های عرفانی خمریات وغزلیات او چندین باردر کشورهای مختلف به چاپ رسیده است.

5-الحسین بن سعید الاهوازی:

حسین بن سعید بن حماد الاهوازی یکی از برجسته ترین علمای دوران خود وتالیفاتی درزمینه فقه وادبیات داشته وشیخ طوسی او را درکتابهایش یادنموده هرچند که از تالیفاتش چیزی به دست ما نرسیده است.

6-الحسن بن سعید الاهوازی:

این عالم دینی ودانشمند بزرگ برادر حسین بن سعید بن حماد می باشدکه واسطه رساندن علی بن مهزیار اهوازی واسحاق بن ابراهیم حضینی به حلقه تدریس امام رضا (ع)بوده وایشان دراین دوران شخصیتی بارز وعلمی بوده است.

7-عبد الله بن محمد العبدی الاهوازی:

عبد الله بن محمدبن حصین العبدی التمیمی که بنی تمیم از دوره عیلامیان ساکن اهواز ودورق وجنوب بودند ودرفتح اسلامی بنی تمیم نقش شایسته ای داشتند تا دین اسلام در مناطق شرقی انتشار یابد.

8-علی بن محمد الصیمری الاهوازی:

علی بن محمد صیمری ،صیمره یکی از شهرهای اهواز بوده که نهر صیمره در نزدیکی کرخه کنونی است .این عالم زاهد از بزرگان دوران خویش بوده وآثاری تدوین نموده که چیزی از آنها به دست ما نرسیده اما درکتاب الفهرست شیخ طوسی نام کتب این عالم ذکر شده است.

9-ابو بشر البیضاوی الاهوازی :

عمرو بن عثمان بن قنبر حارثی معروف به ابو بشر وی فرزند بشر اهل بیضا درشمال اهواز است که به سیبویه معروف شد ایشان در صرف ونحو وقواعد ادبیات عرب استاد بود وکتب ایشان درصرف ونحو تاکنون کاربرددارند.ایشان دربصره خلیل بن احمد فراهیدی نویسنده معروف را همراهی می کرد واز بصریون به شمار می آمد.کتاب معروف "الکتاب"در قواعدصرف ونحو تالیف ایشان است....

10-عبد الله بن النجاشی:

عبد الله بن نجاشی بن هاشم ابو بجیر الاسدی الاهوازی،در عهد عباسی والی اهواز بوده واز علما وفضلای دوران خود واز موالیان اهل بیت به شمار می آمد.الرسالة الاهوازية مهم ترين اثر به جاي مانده از اوست..

11-ابراهيم بن عبدالله الاهوازي:

ابراهيم بن عبدالله الاهوازي ملقب به ابو مسلم از حافظان حديث ودانشمندان وفاضلان روزگار خویش وکتاب "السنن" یکی از آثار اوست...


12-احمد بن حسین بن سعید الاهوازی:

ایشان از خانواده معروف علامه حسین بن سعید اهوازی است که در خانواده ای فاضل وعلمی چشم به جهان گشود واز پدر بزرگوارش علوم اسلامی وانسانی را آموخت واز علمای برجسته دوران خود شد...

13-احمد بن محمد بن حصین الاهوازی:

احمد بن محمد بن حصین در اهواز بدنیا آمد ودر دوران امام حسن عسکری می زیست ایشان از دوستداران وملازمان امام بودند ودر فقه واصول شاگرد امام بود.

14-ابراهیم بن مهزیار الاهوازی:

ابراهیم بن مهزیار معروف به ابو اسحاق صاحب کتاب "البشارات "ودر فقه واصول شهره بود او نیز برادر علی بن مهزیار ودرخانواده ای مسیحی در اهواز به دنیا آمد. مسیحیان اهواز را نسطوری می گفتند .

15-احمد بن عیسی الاهوازی:

احمد بن عیسی بن زید بن حسین بن علی بن ابی طالب ایشان از طراحان قیام علیه بنی عباس بود ودرسال 185ه.ق. درزمان خلافت هارون الرشید قیام کرد وطرفدارانی راجمع کرداما نتوانست کاری ازپیش ببرد وتاسال 247ه.ق.دربصره پنهان زندگی کرد .مدت مخفی شدن او 62 سال بود.

16-احمدبن محمد الاهوازی:
احمدبن محمد بن سعید بن عقده مشهور به حافظ الاهوازی محدثی برجسته وراوی مورداعتمای است ایشان درزهد وتقوامثال زدنی بود.

17-ابو ملحم الشیبانی الاهوازی:

محمدبن هشام بن عوف التمیمی الشیبانی ،درحفظ شعر ووقایع عرب نسبت به هم عصران خود پیش قدم بودوجهت تحقیق وبحث به مکه مکرمه ،بصره وکوفه سفر نمود .مولفاتی از وی همچون "خلق الانسان"و"الانوار"و"الخیل"وبسیاری دیگر از کتب وشعر به رشته تحریر درآورده ولی اندکی ازآثار او به دست ما رسیده است.

18-محمد بن علی بن مهزیار الاهوازی:

محمد بن علی بن مهزیار الاهوازی از خانواده مهزیار مسیحی،پدرش علی مسلمان شد ودر فقه واصول پیرو مکتب پدر بود.

19-عبدالله بن احمد العسکری:

عبدالله بن احمد بن موسی بن زیاد العسکری ،مشهور به عبدان العسکری از دانشمندان شهر عسکرمکرم اهواز است شهری که ازدوره عیلام تا دوره اسلامی شکوفابودومانندجندی سابورا یکی از شهرهای علمی وپزشکی قبل وبعد از اسلام است.این شهر دردوره حجاج بن یوسف توسط مکرم باهلی تجدید استحامات وبناءشد وبه شهر عسکرمکرم نامیده شدچون مکرم درآنجا لشکرگاه وقلعه مستحکمی در روستای جلیعه کنونی ساخت .این شهر علما ودانشمندان وپزشکان زیادی تربیت کردودرحدود دوقرن پیش براثر سیل وطغیان دو رودخانه شطیط وگرگر شهر کاملا تخریب شد وآثار وبقایای این شهر تاکنون در مسیر اهواز موجود است.عبدالله بن احمد تالیفاتی درعلم حدیث از جمله "الفواید فی الحدیث "داشته است.

20-القاضی ابو القاسم الاهوازی:

وی علی بن ابی الفهم بن حسن معروف به قاضی ابوالقاسم اهوازی می باشد،وبه ایشان قاضی تونخی کبیر نیز می گفته اند.درسال 278 ه.ق.بدنیا آمد ودرربیع الاول سال 342ه.ق.درگذشت .بسیاری از سیره نویسان واعلام ،شرح حال اورا نوشته اند،ازجمله :ابن شهرآشوب که اورا از شاعران دانسته است.

#در جريان نهضت ترجمه مردم اهواز نقش بسزايي داشتندودو مرکز مهم ترجمه يعنى جندي سابورا وعسکرمکرم نقش آفرین بودند .دانشمندان اهوازی وحتی مردم عادی زبان سریانی وآرامی را خوب می دانستند چون قبل از اسلام این دوزبان زبان های رسمی این سرزمین بودند وتمام مکاتبات ومعاملات به این دوزبان وبا خط آنها صورت می گرفت.وجود مندائیان ومسیحیان ویهود واستفاده آنها از خط وزبان های سریانی وآرامی ومندائی امر ترجمه به زبان عربی را تسهیل بخشید واهوازیان دراین دوره نقش مهم وبسزایی داشتند .
منابع پزشکی قبل ازاسلام به دو زبان سریانی وآرامی(مندائی) بوده وهمچنین منابع یونانی وهندی از مصادر مهم علم پزشکی بودند که حضور پزشکان یونانی وهندی درکنار مندائیان ومسیحیان در جندی سابورا وعسکر مکرم باعث افزایش ارزش علمی این منابع می شد.
ترجمه این نسخ وکتب به زبان عربی برغنی وارزش علمی این زبان افزود ونشرعلم به زبانی بین اللملی مانند زبان عربی را افزایش داد که این صورت نگرفت مگر به همت وتلاش مردم عرب اهواز علاوه بر همه اینهادر انتشار عقیده اسلامی مردم بنی تمیم اهواز نقش بسزایی داشتند وشخصیت های بزرگی مانند" حرملة بن مريطه التميمي ،سلمى بن القين التميمي،حرقوص بن زهير التميمي،جزء بن معاوية التميمي ،افرادي بودند که دين اسلام رادرشرق گسترش دادند .

درزمینه ترجمه یوحنا بن ماسویه ،جبرائیل بن بختیشوع بن جرجیس،بختیشوع بن جبرائیل بن بختیشوع،سلمویه بن بنان ومحمد بن عبدالملک الزیات مهمترین مترجمان جندی سابورا واهواز بودندکه دردوره عباسی دردربار هارون الرشید والمامون والامین که خود دانشمند ودانش پرور بودند به ترجمه آثار زبان های گوناگون پرداختند.

از مهمترین مدارس ترجمه درجامعه اسلامی که پس از جندی سابورا نقش داشتند عبارتند از مدرسه اسکندریه مصر،مدرسه انطاکیه،مدرسه حران (مندائیان سوریه)مدرسه نصیبین،مدرسه رها،بیت الحکمه بغدادکه هر کدام نقش خودرابه خوبی ایفا کرد.

ومترجمان نامدار این دوره عبارتند از:

حنین بن اسحاق عبادی ،یعقوب بن اسحاق کندی،ثابت بن قره حرانی صابئی ،عمر بن فرخان طبری،اسحاق بن حنین بن اسحاق،حبیش بن حسن اعسم،قسطا بن لوقا بعلبعکی،متی بن یونس،سنان بن ثابت بن قره،یحیی بن عدی،عیسی بن زرعه وبسیاری از مترجمان که از کشورهای مختلف درخدمت حکومت اسلامی بودند ...

اهواز درطول تاریخ نقش وجایگاه ویژه ای داشته وداردکه اگر از نظر علمی رسیدگی ویژه ای شود شخصیت های علمی فراوانی را تقدیم جهان خواهد کرد.





منابع:

رشید جمیلی،نهضت ترجمه درشرق جهان اسلام ،انتشارات سمت،1385.تهران

شیب خطاب ،محمود،قادة الفتح الاسلامي.دار الفکر ،بيروت لبنان

اعلام ومشاهير .اهواز در گذرتاریخ ،

عسکری،اسعد،مندائیت دین توحیدی باستانی،تراوا،اهواز 94

پاتس ،دنیل ،باستان شناسی ایلام .نشر سمت ،تهران 1385
البحث في ارشیف الموقع
تقریر مصور لیوم الشاب في معشور
نمادهای حیوانی درتمدن عیلام/حسین فرج الله
النشاط المُزدهِر الثقافي ومنطقة معشور
إلمتهَم/شعر:حسين فاضل جنامي
شهرهایی حقیقی با نام هایی جعلی رضا شاهی
فرقة اگزار للمسرح تقدم باکورة اعمالها في مدینة معشور
احلى الاعياد بنکهة هلال و هيل + صور
تخریب و القای تفرقه بین نخبگان عرب در فضای مجازی
اسدی:در شادگان و آبادان، نخل‌های فراوانی در حال نابودی هستند
آیت‌الله کعبی:انتقال آب خوزستان با وجود مشکلات فراوان جای سؤال دارد
عادت هميشگي حاضران در عرصه فرهنگ
معایدة الکبری در روز اجرا لغو شد
استفاده از کولر آبی در هوای ریزگردی، ممنوع
نخستین جشنواره «تعلیم، رسانه، تربیت» در خوزستان برگزار می شود
مدينة تستر تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
معایدة فرحة العید في مدینة المحمرة(اللیلة الاولی)/صور
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الحیدري(صور)
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الجزایري(صور)
مدينة رامز تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
اجواء العيد في الدورق/تقرير مصور
العيد في قلعة کنعان /تقرير مصور
اجواء العيد في تستر/تقریر مصور
معرفی دو کتاب از مهندس عبدالرضا نواصري
شدة ورد هايکوية من الأهواز/مصطفی جمال
محمد رضا نیسی ( 1395-03-28 16:49 )
اگر به جناب حسین فرج الله (ابو عرفان ) دسترسی دارید جواب این سوال را از ایشان جویا شوید :

مردم اهواز زبان عربی را بلد هستند، و اهواز از طرف غربی به کشور عراق وصل است که آنها هم عرب هستند.

و از بقیه جهات با کشور تازه تاسیس ایران همجوار است که فارسها و بقیه اقوام غیر عرب در فاصله 2 قرن اخیر در آن ساکن شدند، و عربها به شکل پراکنده ساکنان اصلی جغرافیای امروزین ایران را تشکیل می دادند.

حالا جناب حسین فرج الله (ابو عرفان ) بفرمایند که این نهضت ترجمه اسلامی مورد ادعا، کتب مورد نظرش را از زبان عربی به چه زبانی ترجمه می کردند ؟ و برای چه کسانی ترجمه می کردند؟؟؟

آنچه در نهضت ترجمه اسلامی ادعا شده در واقع هیچ عایدی برای کشف تاریخ حقیقی منطقه ندارد، و بلکه بر عکس به اقوام تازه وارد به منطقه مانند فارسها، عمق تاریخی می دهد و عربهای اهواز را به ماشین ترجمه برای آنان تبدیل می کند

آفاق الکعبی ( 1395-03-04 21:33 )
شکرا من الستاد ابو عرفان

 
مجله تحلیلی خبری بروال , دفتر مرکزی اهواز ، زیر نظر شورای سردبیری