کد خبر : 1354             انتشار : 1395/03/07 23:42          تعداد بازدید : 1725

باقی مانده آثار وعقاید مندائیان (صابئه)درشوشتر/حسین فرج الله

شوشتر(آدامدون،تستر) یکی از قدیم ترین شهرهای جهان که تاریخی به قدمت بشر دارد.اولین وقدیم ترین ساکنان این شهر مندائیان یا صابئه هستند که بسیاری از آثار تاریخی وصنایع شوشتر متعلق به این مردم می باشند.


نویسنده:حسین فرج الله


شوشتر(آدامدون،تستر) یکی از قدیم ترین شهرهای جهان که تاریخی به قدمت بشر دارد.اولین وقدیم ترین ساکنان این شهر مندائیان یا صابئه هستند که بسیاری از آثار تاریخی وصنایع شوشتر متعلق به این مردم می باشند.

شوشتر(آدامدون) دردیدگاه مندائیان یکی از مراکز مهم دینی است ووجود آب شطیط (کارون )وکویرین (گرگر)دراین شهر وهمچنین نهرهای فراوان مانند رقط وداریون ،مکان مناسبی را برای عقیده مندائیان فراهم کرده است،چون درعقیده آنها غسل وتعمید در آب جاری جزءواجبات دینی است وبیشتر مراسم دینی آنها در کنار رودخانه ها ودرآب جاری می باشد..

مندائیان جزءپیروان ادیان توحیدی هستند ودراین سرزمین هزاران سال زندگی کرده اند ودرتمدن عیلام نشانه های دینی آنها وجود داشته ودربسیاری از ادوار این تمدن عقیده مندائی دین رسمی عیلامیان بوده مانند :آثار تاریخی کول فرح واشکفت سلمان ایذه وتنگ سروک بهبهان که آیین مندایی درآنهامشهود است .

مندائیان عقیده دارند ، اولین پیامبرشان حضرت آدم وپس از او فرزندش شیتل (شیث)وحضرت نو(نوح)وشوم برنو(سام بن نوح)وآخرین پیامبرشان یهیی یوهنا(حضرت یحیی)می باشند .

آئین مندائیان جزءادیان توحیدی است ودرقرآن کریم سه بار نام آنها درسوره بقره آیه 62،سوره مائده آیه 69،سوره حج آیه 17آمده که دلیل بر توحیدی بودن آئین آنهاست.

درطول تاریخ اتهامات زیادی به پیروان این آئین زده شده است که هیچ کدام با کتاب مقدس آنها (گنزا ربا)ودیگر سنن آئین آنها مطابقت نمی کند .

در دره قاجاریه ودرزمان امیرکبیر همچنین در زمان نادرشاه افشار حملات وقتل های فراوانی رامتحمل شدند که درزمان امیرکبیر بسیاری از آنها درشوشتر ودرمنطقه صابئه کشون قتل عام شدند برخی نیز مسلمان شده ودیگران مهاجرت کردند وتاکنون خانواده های بسیاری درشوشتر یافت می شوند که دراصل مندائی بوده ومسلمان شده اند.

شغل مندائیان شوشتر آهنگری ،طلاونقره کاری،میناکاری،وسیاه قلم کاری طلا ونقره می باشدکه این حرفه مختص این قوم بوده وهست .قایق سازی که پس از حضرت نوح درمیان مندائیان رواج یافت وبه آن نگاهی قدسی دارند؛ریخته گری وتراشکاری،ساخت وسایل کشاورزی مانند بیل وداس وکلنگ،مشک سازی ودباغی،از دیگر حرفه این قوم درشوشتر بوده است.

مندائیان شوشتر را" آدامدون"می گویند که این شهر جزءمقدس ترين شهرهای آنان می باشد.

زبان مندائیان ،مندائی است که شاخه ای از زبان آرامی شرقی می باشد وبه زبان عربی بسیار نزدیک ودرواقع یکی از قدیم ترین زبان های شرقی وسامی است وبسیاری از واژه های مندائی با زبان عربی امروزی شباهت ظاهری وقرابت معنایی دارد.ودرواقع زبان عربی ومندائی از یک ریشه هستند ولی زبان عربی درنسل دهم زبان باستان یعنی در زبان سبائی از زبان مندائی وآرامی جدا شده است به این دلیل زبان عربی پیشرفته تراز زبان آرامی ومندائی می باشدواین زبان 24 حرف الفباءداردکه با الف آغاز می شوند وبا الف به پایان می رسند.زبان گفتگوی مندائیان عربی است وزبان مندائی درواقع زبان دینی آنهاست وکمتر باآن صحبت می کنند.همچنین مندائیان سامی نژاد وبا مردم عرب هم نژادند.

درکتاب "گنزا ربا" به چنین واژه هایی برمی خوریم که با واژگان زبان عربی هم معنی ومفهموند.

اثر انهور:اثر النور(اثر نور)

نافشي:نفسي(جانم)

لادرک:لايدرک(درک نمي کند)

ويلي:ويلاه(واي بر او)

آلما:عالم(عالم)

ملکا:ملائکة(فرشتگان)

وبسیاری از دیگر واژگان که مشترک میان دوزبان هستند.

از آثار مندائیان درشوشتر می توان:

1-کت:

به فتح کاف وسکون تاء،کت واژه ای مندائی وجمع آن کتا وبه معنای معبد صخره ای یا سنگی است که برلب رودخانه با وسائل ابتدایی کنده کاری شود.کت همان واژه نحت عربی است وهنوز مردم عرب خوزستان این واژه را به شکل کت استفاده می کنند مثلا می گویند.(فلان قمیسه مکتوت کت علیه)یعنی فلانی پیراهنش برای او ساخته شده یعنی شیک وزیباست .درشوشتر به حفره ها ومعابدی برلب رودخانه شطیط وگرگر کنده شده اند کت می گویند که این کت ها باقی مانده مندی های صابئه شوشتر می باشند.وهنوز به کت معروفند....

2_صعبات:

صوباط: این واژه باز مندائی است وبه کوچه های مسقف گفته می شود که مردم عرب آنرا صوباط می گویند ولی درزبان مندائی صعبات گفته می شود.اگر به سقف این صعباتها نگاه دقیقی داشته باشیم شکل شاخه های نخل(سعف)را خواهیم دیدچون شاخه نخل برای مندائیان وهمه مردم عرب جایگاه ویژه ای دارد.

3-شاذروان:

این واژه نام پل معروف شوشتر است درزبان مندائی به پایه های سنگی هرچیز شاذروان می گویند وچون پایه های این پل سنگی است به آن شاذروان می گویند.این واژه درزبان عربی واردشده وبه پی خانه کعبه که از سنگ ساخته شده نیز شاذروان می گوبند.

4-لوفا:

بخش هایی از رودخانه شطیط وهمچنین آبشارهای شوشتررا لوفا می گویند .لوفا واژهای مندائی وعربی است وبه معنی پیچیدن ودور زدن است وهمچنین نوعی غذا که پس ازدرگذشت شخصی برای آمرزش او آماده می شودکه مندائیان آنرا لوفا یا لوفانی می نامند.

5-الهریس:

حلیم که این غذا جهت صبحانه وشام پخته می شودوبه چند شکل مختلف آماده می شودکه یکی از اشکال آن همین حلیم رایج است که درشوشتر ودزفول پختن هریسه یا حلیم از قدیم الزمان رایج بوده وهست وبیشتر کسانی که در استان حلیم پز هستند یا دزفولی یا شوشتری هستند که این متاثراز مندائیان است زیرا مندائیان هریسه را نوعی غذای دینی می دانند وآنرا برای غرق شدگان طوفان نوح می پزند وعقیده دارندکه پساز طوفان نوح برای آمرزش روح غرق شدگان این غذا با گندم وحبوباتی که درکشتی نوح بود پخته شد.طبق کتب مندائیان پس از به گل نشستن کشتی حضرت نوح ایشان از حبوبات باقی مانده برای آمرزش مردگان حلیمی پخت این رسم درمیان مندائیان تا به امروز باقی است وآنها اول ماه سرطانا هریسه ای با هفت نوع حبوبات می پزند وبا روغن داغ وشیره خرمااول صبح میل می کنند.
رسم پخت حلیم درشوشتر به شب عاشورا وروز شهادت امام حسین (ع)انتقال یافت وامروزه بسیاری ازمردم شوشتر درشب عاشورا حلیم نذری بین مردم توضیع می کنند.



6-مراسم عروسی:

درمراسم ازدواج مندائیان که درآب وباغسل مخصوص ازدواج زوجین صورت می گیرداین رسم درشوشتر درزمان مندائیان رواج داشته اما پس از مهاجرت وقتل مندائیان ومسلمان شدن دیگر مندائیان برخی از مراسم ازدواج درمیان مردم شوشتر باقی مانده که برگرفته از آئین مندائی است مانند بستن شال سبز دورکمر عروس وداماد که درآئین مندائی وجودداردوهنوز درمیان برخی خانواده های سنتی شوشتری این رسم رایج است که درشب عروسی شال سبز می بندندوهمچنین شکستن کوزه جلوی پای عروس وداماد برای دوام وبقای شادی باز این سنتی مندائی است علاوه برآن بستن شاخه نخل یا ساختن حجله ازنی برای عروس ودامادمی باشد.
ازدیگر رسوم مندائیان غسل تعمید عروس وداماددرصبح روز عروسی است که به شکل حمام عروس وداماد دررودخانه تغییر شکل یافت ودرسال های اخیر به درحمام تغییر شکل داد.تبرک لباس عروس وداماد توسط روحانی ترمیدایا اشکندا یا کنزاربا که به شکل گلاب پاشی برلباس عروس وداماد وبخور دادن لباس تادهه های اخیر رایج بود وهنوز بخوردان رادرشوشتر غوغا می گویند که این هم واژه ای مندائی است ......



7-صابئه کشون:

منطقه صابئه کشون درکنار نهرگرگر (کویرین)یکی ازقدیم ترین آثار باستانی شوشتر وبنا بروجود حوض غسل تعمید به شکل درفش یا علامت صلیب شکسته به نظر می رسد که ساخت آن به دوره عیلامیان بازمی گرددچون این علامت در3200قبل از میلاد درتمدن عیلام رواج یافت ودرتپه های شوش برروی کاسه های سفالی نقش درفش یافت شده ،همچنین دراین منطقه معبد یا مندی (معبد دین صابئه رامندی می گویند)دردل سنگ کنده کاری شده ونهرهایی دردل سنگ برای این معبد جاری شده که درحدخودیکی از شاهکارهای هنری جهان باستان است.



8-قبرستان های قدیمی صابئه :

درروستاهای کوزر وماهوردرمسیر عقیلی گتوند قبرستان وچاه باستانی به نام بئر المقدس (چاه انجیری وچاه اناری)وجودداردکه درورودی روستای کوزر قبرستان وسیعی باقی است این قبرستان باتوجه به شکل سنگ های قبور وجهت دفن مردگان ونیزتائید مندائیان یکی از قدیم ترین قبرستان های مندائیان شوشتر است همچنین وجود نی درچهار گوشه بناهای سنگی وجهت قرارگرفتن بنا مندائی بودن صاحبان این خانه های قدیمی را به اثبات می رساند.




9-لباس مردان وزنان شوشتر:

مردم شوشتر تا یک قرن پیش همان لباس مندائیان را به تن می کردند که دربرخی از عکس های قدیمی مردان شوشتر عمامه یا چفیه سفید ودشداشه کوتاه وشال یا همیانه دور کمر بسته شده دیده می شوند.بسیاری از صنعتگران این شهر چفیه های سفید ویا سفید مایل به زرد به سر می کردند که این چفیه ها همان برزنقای مندائی می باشد.پوشیدن شلوار پنبه سفید درشوشتر رایج بوده وخانواده های زیادی درشوشتر پاچه های کتانی وپنبه ای سفید تولید می کردندکه برای لباس ومراسم دینی مندائیان کاربرد داشت.

10-رموز مندائی درساختمان های شوشتر:

ازمهمترین رموز مندائی حوض آب درخانه ونیز به کاربرد نی درچهارگوشه ساختمان است که این نی نه دراستحکام بناتاثیری داردونه جنبه زینتی ویا زیبایی داردبلکه به عنوان یک گیاه مقدس درساختمان به کارمی رفت که می توان گفت دربیشتر خانه های قدیمی شهر نی درساختمان برای تبرک به کار رفته است.


11-عقیلی شوشتر:

مندائیان اهواز منطقه عقیلی را از سکونتگاههای قدیمی مندائیان می دانند وبه گفته محققان مندائی آثار برخی از معابد مندائی درمنطقه عقیلی یافت شده است که وجود کوزر وماهور درمسیر عقیلی تایید کننده این نظریه است .

مندائیان با اینکه امروز طبق فتوای مقام معظم رهبری جزء اديان توحيدي شناخته شده اند. اما متاسفانه هنوز درجامعه جایگاه واقعی خودرا درمیان مردم نیافته اند وهمیشه برخوردهای تحقیر آمیز وگاهی حتی متجاوزانه با آنها صورت می گیرد که باعث مهاجرت بسیاری ازآنها به کشورهای دیگر شده است هرچندکه درآیین اسلام به تمام عقاید توحیدی احترام گذاشته شده امابرخی به نام اسلام پیروان دیگر ادیان رامورد اذیت وآزار قرامی دهند که این رفتاربه دوراز شان یک مسلمان است ......


حسین فرج الله (ابو عرفان)شوشتر










++++++++++++++++++++++++++++++++++
منابع:

قرآن کریم :

عسکری،اسعد،مندائیت دین توحیدی باستانی،نشر تراوا.1394 اهواز.

خمیسی،ساهی،آیا صابئین مندائی را می شناسید.نشر یادآوران،تهران 1394

تحقیق درحکم صابئین مندائی ،سید علی خامنه ای ،
ترجمه سلیم جیزان،نشر تراوا،چاپ اول،اهواز 1388
البحث في ارشیف الموقع
تقریر مصور لیوم الشاب في معشور
نمادهای حیوانی درتمدن عیلام/حسین فرج الله
النشاط المُزدهِر الثقافي ومنطقة معشور
إلمتهَم/شعر:حسين فاضل جنامي
شهرهایی حقیقی با نام هایی جعلی رضا شاهی
فرقة اگزار للمسرح تقدم باکورة اعمالها في مدینة معشور
احلى الاعياد بنکهة هلال و هيل + صور
تخریب و القای تفرقه بین نخبگان عرب در فضای مجازی
اسدی:در شادگان و آبادان، نخل‌های فراوانی در حال نابودی هستند
آیت‌الله کعبی:انتقال آب خوزستان با وجود مشکلات فراوان جای سؤال دارد
عادت هميشگي حاضران در عرصه فرهنگ
معایدة الکبری در روز اجرا لغو شد
استفاده از کولر آبی در هوای ریزگردی، ممنوع
نخستین جشنواره «تعلیم، رسانه، تربیت» در خوزستان برگزار می شود
مدينة تستر تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
معایدة فرحة العید في مدینة المحمرة(اللیلة الاولی)/صور
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الحیدري(صور)
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الجزایري(صور)
مدينة رامز تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
اجواء العيد في الدورق/تقرير مصور
العيد في قلعة کنعان /تقرير مصور
اجواء العيد في تستر/تقریر مصور
معرفی دو کتاب از مهندس عبدالرضا نواصري
شدة ورد هايکوية من الأهواز/مصطفی جمال
 
مجله تحلیلی خبری بروال , دفتر مرکزی اهواز ، زیر نظر شورای سردبیری