کد خبر : 1544             انتشار : 1395/04/10 17:34          تعداد بازدید : 962

ارتباط میان پوشش وشرایط محیطی درتمدن عیلام

لباس مردانه ای که درتمدن عیلام وشوش رایج بوده لباسی شبیه به دشداشه مردم عرب خوزستان است زیرا عیلامیان درهمین محیط زندگی کرده بودند وشرایط محیطی نسبت به هزاران سال پیش تغییر زیادی نکرده است ومجسمه ها وتصاویری که از عیلامیان به جامانده این شکل لباس را تایید می کند.


نویسنده:حسین فرج الله


پوشش زنان ومردان عیلامی:

محیط زندگی نقش تعیین کننده ای درشکل ورنگ لباس داردوباعث می شود تا اقوام مختلف بنا بر شرایط محیطی نوع وشکل لباس وحتی رنگ آنرا انتخاب کنند.

محيط زندگی در شکل‌ و ظاهر و جنس پوشاک تاثیر فراوانی دارد.از جمله محيط‌های کوهستانی ،جلگه ای ،بیابانی، نیمه بیابانی، مدیترانه ای، کوهپایه ای، آب و هواي سرد و خشک يا گرم و مرطوب، که در جغرافيای جهان فراوان به چشم مي‌خورندنیز تاثیر گذارند.

نقش طبقه اجتماعی و به طبع آن مشاغل و وظايف وابسته به آنها در شکل‌دهی به پوشاک نیز مؤثرند چنان که لباس شاهان ، درباريان، روحانيان، صنعتگران ، ماهیگیران ،سربازان ، کشاورزان بنا برشغل وحرفه باهم متفاوتند.

نقش مراسم سنتی ودینی ،فرهنگی مانند مراسم دینی، جشن‌ها و سوگواري ها در انتخاب نوع و شکل، و حتي رنگ پوشاک نقش اساسی دارند.

روندی که نام تاریخ تمدن برآن نهاده اند ،از زمانی آغاز شد که انسانهای نخستین ،با رها کردن زندگی فردی وپیوستن به یکدیگر، هسته های ابتدایی نخستین جامعه بشری راپدید آوردند.

لباس بخشی از تاریخ وتمدن بشر می باشدوبا پیشرفت بشر نیز پیشرفت کرد وبا پیدایش رنگ های طبیعی وپس از رنگ های مصنوعی تحول بزرگی درتمدن بشری ایجاد شدوهنوز هم لباس وپوشش برای انسان از اهمیت والایی برخورد دار است ولباس دینی وبرخی لباس های مناسبتهای خاص دربین اقوام مختلف جایگاه ویژه ای دارند.

«رنگ لباس نیز بنا بر شرایط محیطی انتخاب می شود ومناطق گرمسیر ،بیابانی یا نیمه بیابانی ویا گرم ومرطوب بیشتر رنگ های روشن مانند رنگ سفید کاربرد دارد زیرا بشر از گذشته دور تا به امروز، تاثیر رنگ لباس وجذب گرما وسرما را فهمیده است به این دلیل ،سعی می کند رنگ وشکل لباس خود را مطابق با شرایط محیطی وآب وهوا انتخاب کند .درمناطق گرمسیر پوشش های تیره وبخصوص رنگ مشکی ویا آبی سورمه ای ویا دیگر رنگ ها جایگاهی ندارند چون باعث جذب گرما می شوند.واینگونه رنگ ها درمناطق سرد وکوهستانی وبرفگیر کاربرد دارند تا ازسوز سرما جلوگیری کندواین لباس گرما ونور را جذب کند وهمچنین درمیان برف وسفیدی کوهستان شخص دیده شود به این دلیل می بینیم که لباس های تیره مربوط به مناطق کوهستانی است ودردشت با توجه به گرمای هوا کاربرد نداشته وندارند.»

شرایط محیطی مانند کوه ،دشت ،بیابان ، جنگل، سنگلاخ،سواحل دریا و باتلاق در بلندی ویا کوتاهی لباس ویا انتخاب رنگ بسیار مؤثرند، مثلا درمناطق بیابانی ویا گرمسیر لباس بلند وسفید کاربرد داردتا هم گرمای کمتری جذب بدن شود وهم از آفتاب سوختگی بدن جلوگیری کند به این خاطر مردم عرب دشداشه های بلند وسفید می پوشند تا با شرایط محیطی هماهنگ باشد.

مناطق کوهستانی لباس کوتاه وشلوار را بیشتر می طلبد ومی بایست لباس تیره (مشکی)باشد تا درمیان کوهستان شخص دیده شود وبتوان با شلوار درمیان سنگ هاوصخره ها قدم برداشت وگاهی از تپه یا کوه بالارفت که در این شرایط محیطی نمی توان لباس بلند پوشید مگر آنکه لباس بلند را چاکدار ویا با کمربند کمی آنرا جمع کرد مانند نقوش کول فرح واشکفت سلمان که ملک هانی لباسی شبیه به دشداشه مردم عرب ویا لباس منداییان پوشیده که با کمربند بلندی آنرا جمع کرده است .

لباس مردم یمن برای ذکرنمونه مناسب است با اینکه آنها درمناطق گرمسیر زندگی می کنند اما وجود کوه باعث شده که نتوانند مانند دیگر مردم عرب دشداشه های بلند بپوشند به این دلیل آنها لباسی کوتاه وگاهی لنگ برکمر می بندند تا بتوانند درمناطق کوهستانی به راحتی قدم بردارند این نمونه لباس با توجه به شرایط محیطی درسوریه ولبنان وبرخی مناطق فلسطین واردن اتفاق می افتد ومی بینیم که دراین مناطق پوشش رایج مردم شلوار ،پیراهن وچفیه وعقال است که شرایط محیطی باعث این تفاوت شده است.

لباس های ضخیم وپشمی ویا کلاه نمدی مربوط به مناطق سردسیر است ودرمیان همه اقوام جهان اگر دقت کنیم ولباس های سنتی آنها را بررسی کنیم خواهیم دید که این نظریه صدق می کند مثلا لباس مردم سیبری وآلاسکا ویا حتی مناطق سردسیر ایران لباسی پشمی وکلاهی نمدی برای محافظت از سرماست ویا اینکه از پوست حیوانات برای پوشش بهره می بردند.

اما لباسی های نازک وپارچه یا چفیه بر سر درمناطق گرمسیر بیشتر مصداق داردهمچنین برای محافظت سر
از گرما بهترین نمونه پارچه سفید ویا سیاه وسفید برای دید درشب است اما کلاه زخیم نمدی درمناطق گرمسیر باتوجه به گرمای هوا وشدت تعریق وسرازیر شدن عرق سربرصورت غیر قابل استفاده بوده وهست اماچفیه بهترین وسیله برای جلوگیری از رسیدن عرق سر به صورت وسوزش چشم هاست .


لباس درتمدن عیلام :

لباس مردانه ای که درتمدن عیلام وشوش رایج بوده لباسی شبیه به دشداشه مردم عرب خوزستان است زیرا عیلامیان درهمین محیط زندگی کرده بودند وشرایط محیطی نسبت به هزاران سال پیش تغییر زیادی نکرده است ومجسمه ها وتصاویری که از عیلامیان به جامانده این شکل لباس را تایید می کند.

1-تندیس گلی :
مجسمه گلی مردی که بزغاله ای را دربغل گرفته وبه (2500پیش از میلاد)باز می گردد دراین تصویر می بینیم که مرد نیایشگر لباسی بلند وساده شبیه به دشداشه برتن داردوبرخی از نقوش شاخه نخل برروی لباس او دیده می شود با ریشی بلند وسبیلی از ته تراشیده شده وبه دور دست نگاه می کند .(رحیمی ،پریچهر، تاریخ پوشاک ایران، ص، 11تصویر)

2-مجسمه طلایی برپایه برنزی:

این تندیس مربوط به هزاره دوم پیش ازمیلاد وخدای اینشوشیناک خدای بزرگ شوش را به تصویر می کشد لباس این تندیس لباسی بلند وبا حاشیه دوزی بسیار مجلل وهمچنین رنگ آمیزی شده وبرروی آن طرح ستاره دیده می شود ،خدای اینشوشیناک چفیه وعقال بر سردارد ولباسش همان دشداشه مردم عرب خوزستان است .(همان تصویر منبع ص.26)

3-تندیس نبیراسو همسر انتاش جال

لباس زنانه این بانو ، لباسی بلند وبسیار موقر وزیباست ودارای حاشیه دوزی های بسیار استادانه ای است که تمام بدن این بانو را پوشانده است مجسمه یک متر ونیمی نبیراسو درشوش وتپه اکروپل یافت شده ویکی از شاهکارهای هنری باستان است.

4.تندیس مادر:

تندیس گلی مادر وکودک که درحال شیر خوردن از سینه مادر ویا دربغل مادر است این تندیس که به تندیس
«اما »یعنی مادر معروف است زنان عیلامی را با لباسی بلند ومحجب به تصویر می کشد که پارچه ای به شکل عصابه زنان عرب برسر دارد این نمونه مجسمه بسیار در شوش ومناطق مختلف اهواز یافت می شود که هنوز این سبک لباس پوشیدن میان زنان عرب رایج است .

تندیس مرد نیایشگر :

این مجسمه در شوش وبه 3200سال پیش از میلاد باز می گردد یعنی درحدود 5200سال پیش ، این مجسمه سنگی مردی را به تصویر می کشدکه دشداشه وچفیه وعقال پوشیده واز شاهکارهای هنری عیلام دوره سوکل مخ است .عقال وچفیه از ابداعات عیلامیان شوش است وتصویر عقال وچفیه بر سکه های ایلیمائي حک شده است که خود دلیل ومدرک موثقی بروجود تمدن مردم عرب خوزستان است.

لباس های بلند وپوشیده مردانه وزنانه عیلامی وعقال وچفیه در لوح های آشوری بسیار به چشم می خورد آنها عیلامیان شکست خورده درجنگ آشور بنی بال را با عقال ودشداشه بلند وکوتاه به تصویر می کشند.حتی در تخت جمشید که بر گرفته از هنر آشوری است باز عیلامیان را با لباسی بلند وموقر وعقال بررسر به نمایش می گذارد.

سرباز جاویدان شوش که آثاری بسیاری زیبا وماندگارند وزینت بخش موزه های آلمان وانگلیس وفرانسه هستند سرباز عیلامی را با ردایی بلند وچاکدارمانند ردای مردم عرب خوزستان وآستینی گشاد به تصویر می کشد که این سبک لباس هنوز درمیان مردم عرب خوزستان رواج دارد.

لباس سومریان وبابلیان با اندکی تفاوت درشکل وبلندی باز لباسی مطابق با شرایط محیطی است ،سومریان که درکنار هور زندگی می کردند لباسی چاک دار مانند لنگ می پوشیدند که تا کمی پایین زانو رسیده است ،لباس حمورابی باز شبیه به دشداشه ای بلند وعمامه برسردارداما لباس آشوریان کوه نشین یا مناطق کوهستانی کوتاه وچاکدار وبه جای چفیه کلاه نمدی ویل کلاه خود برسر دارندکه این نشان محیط وآب وهوای سرد است .

با این تفاصیل نتیجه می گیریم که لباس عیلامیان شبیه به لباس امروز مردم عرب خوزستان است یعنی لباسی سفید ویا با رنگ روشن وبلند وچفیه ای برسر چون با توجه به گرمای هوا تنها لباس مناسب همین لباس است.


حسین فرج الله (ابو عرفان)شوشتر

منابع:

واترز، متیو، پژوهشی درتاریخ ایلام نو، ترجمه نادر میر سعیدی، نشر ققنوس

آمیه ،پیر، تاریخ عیلام، ترجمه شیرین بیانی، نشر دانشگاه تهران، 1389

مجید زاده ،یوسف، تاریخ وتمدن ایلام، نشر مرکز دانشگاهی،

محمد پناه، بهنام، کهن دیار جلد1، نشر سبزان

































البحث في ارشیف الموقع
تقریر مصور لیوم الشاب في معشور
نمادهای حیوانی درتمدن عیلام/حسین فرج الله
النشاط المُزدهِر الثقافي ومنطقة معشور
إلمتهَم/شعر:حسين فاضل جنامي
شهرهایی حقیقی با نام هایی جعلی رضا شاهی
فرقة اگزار للمسرح تقدم باکورة اعمالها في مدینة معشور
احلى الاعياد بنکهة هلال و هيل + صور
تخریب و القای تفرقه بین نخبگان عرب در فضای مجازی
اسدی:در شادگان و آبادان، نخل‌های فراوانی در حال نابودی هستند
آیت‌الله کعبی:انتقال آب خوزستان با وجود مشکلات فراوان جای سؤال دارد
عادت هميشگي حاضران در عرصه فرهنگ
معایدة الکبری در روز اجرا لغو شد
استفاده از کولر آبی در هوای ریزگردی، ممنوع
نخستین جشنواره «تعلیم، رسانه، تربیت» در خوزستان برگزار می شود
مدينة تستر تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
معایدة فرحة العید في مدینة المحمرة(اللیلة الاولی)/صور
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الحیدري(صور)
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الجزایري(صور)
مدينة رامز تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
اجواء العيد في الدورق/تقرير مصور
العيد في قلعة کنعان /تقرير مصور
اجواء العيد في تستر/تقریر مصور
معرفی دو کتاب از مهندس عبدالرضا نواصري
شدة ورد هايکوية من الأهواز/مصطفی جمال
 
مجله تحلیلی خبری بروال , دفتر مرکزی اهواز ، زیر نظر شورای سردبیری