کد خبر : 1598             انتشار : 1395/04/17 12:17          تعداد بازدید : 1000
گفتگو با هایکو نویس معروف ایرانی علی بیک

هایکو سبک زندگی را عوض میکند

هایکو سبک زندگی را عوض میکند ..مومن و خیلی مومن دارد ..حداقل باعث میشود وقتی گوشت میخوری بفکر این میفتی جان داری را بیجان کردی ..پایت را آهسته میگذاری موری ملخی را له نکنی ..
علی بیک
گفتگو از:توفیق نصاري

علی اصغر بیک وردی ، متولد دزفول سال ۱۳۳۰ در يک خانواده ترک ، نیمی بیشتر از زندگیش را در تهران و دیگر شهرهای فارسی زبان گذرانده و از شوینیسم و قوم گرایی بیزار است .
وی اولین کتاب شعر هایکوی خود را با عنوان « ماه بالای سر مجنون » ، در سال ۱۳۹۰ از انتشارات فصل پنجم به چاپ رسانید که به عنوان کتاب برگزیده هفتدهمین
دوره جایزه کتاب فصل بهار ۱۳۹۰ شناخته شد .

* هایکو را چگونه تعریف می کنيد ؟
دوستان آنقدر در مورد هایکو و تعریف آن گفته و نوشته اند که دیگر تکرارش ملال آورد ..فقط میتوانم بگویم هایکو یک قالب فقط ژاپنی نیست ..درواقع هایکو لحظه ای است که در زمان و مکان جاریست ..ژاپنی ها آنرا کشف و سپس برایش قواعدی وضع کرده اند .

* به نظر شما هايکو شعر است ؟

بله میتوان گفت شعر است چون گوینده سعی میکند لحظه و حالتی را در کمترین کلمات و به بهترین وجه بیان کند ...بیشتر هایکو های ایرانی به بهانه اینکه میخواهند به زبان مردم یا محاوره نزدیک شوند ..وضعیت مطلوب ندارد و گاه خنده دار میشود

* شما فرق میان شاعران هایکو نویس با دیگر شاعران را در چه می‌بینید ؟ هم به لحاظ نحوه‌ی عرضه و هم به لحاظ سبک و کارکرد .


...همانطور که شاملوی عزیز گفته.. شاعران کلاسیک کلام را مثل الماس میتراشند و منظور را بیان ..گاهی خواننده اصلاً کار به عمق کلام ندارد ..محو و حیران اوزان و قوافی میشود ..مثل اشعار حافظ و سعدی و مولانا ..فرق هایکو این است گوینده ی هایکو ..ساده و خلاصه میزند به عمق ..و شاید بخاطر همین است هنوز خواننده ی سخت گیر ایرانی را جذب نکرده .

* قریب به اتفاق هايکو نويسان ايراني ، چندان اطلاعی از قالب های شعر هایکو ندارند . احاطه بر این قوالب تا چه اندازه می‌تواند به شاعران سبک هایکو کمک کند؟
بله همینطوراست و مقصر هم نیستند ..چون جز تک و توک مثل جناب پاشایی و بعضی مقالات جناب طالبیان و اندکی دیگر اطلاع چندانی از ادبیات ژاپن نداریم و هرچه بیاموزیم کم آموخته ایم

* آقای بیک ، معتقد هستید که باید به هایکوی کلاسیک وفادار ماند ؟

بله نه فقط هایکوی کلاسیک که به شعر کلاسیک خودمانهم باید وفا دار بمانیم ..اگر نقاش هستید اول رنگ و وترکیب را باید شناخت و آنقدر نقاشی کشید تا حداقل ادای شیشکین یا ریپین را در آورید حالا بعد میتوانید بروید سراغ کوبیسم کشیدن ...هایکو وشعر آزاد خودمانهم همین است نمیشود از همان اول بروید سراغ مدرنیسم یا فرا سپید و غیره

* همانگونه که استحضار دارید، ترجمه فرایند درک ادبیات ملل را برای همدیگر آسان کرده است، اینک نیز ترجمه‌های معتنی به از هایکو از زبان عربی به فارسی برگردانده شده است. شما آن‌ها را چگونه ارزیابی می کنید ؟
خیلی کم پراکنده خوانده ام گاه درخشان و گاه مثل کارهای خودمان فقط افتادن برگ درخت و ماه رودخانه

* بعضی ها می گویند که بردن جایزه‌ی بهترین هایکو در ژاپن ، علی بیک را به عنوان هایکو نویس در ایران مطرح کرده است ، می‌خواهم نظر خودتان را در این مورد بدانم ؟
زیاد دلم را به این جوایز خوش نمیکنم ..در ایران هم چند تا سکه برای ما ولخرجی کرده اند ..ژاپنی ها از این جایزه های توریستی و جلب توریست زیاد دارند و اصلاً مهم نیست..خودی ها هم کافیه از اولیا الله خرج کنی یا از جبهه بگویی سر کیسه را شل میکنند ..ماهم از جبهه گفتیم

* نظر شما در مورد به کار بردن واژه های محلی در هایکو چیست؟

الان یکی از مشکلات ما سر در نیاوردن از هایکوهای ژاپنی است چون بیشتر هایکو ها استوار است بر حکایات و رسم رسوم محلی ..به نظر من باید تا جاییکه امکان دارد جهانی نوشت و همه فهم

* نظر شما در مورد پژوهشهای ژاپنی که از زبان واسطه‌ی انگلیسی به زبانهای فارسی و عربی ترجمه می شوند چیست ؟

یکبار به مترجم خوب کشورمان جناب غبرایی گفتم شما که از موراکامی ترجمه میکنید چرا هایکو ترجمه نمیکنی ..جواب خوبی داد ..گفت ترجمه رمان هزار برابر از هایکو آسانتر است چون باید تمام منابع ژاپنی را بگذارم پیش رویم و در حالیکه خودم از هایکو چیزی نمیدانم دست به ترجمه بزنم ...و اقعاً درست میگفت مترجم هایکو حتماً باید به خم و چم هایکو وارد باشد وگرنه میشه همین هایکو های بی در و پیکر

* آیا می توان آرایه های ادبی معروف در ادبیات عربی و فارسی را در هایکو آورد ؟

با هایکو بخواهید زیاد ور بروید و از متن های ادبی بینامتنی استفاده کنید ممکن است هایکو باشد ولی عمدتا جالب از کار در نمی آید مگر آنکه واقعاً به هردو سبک وارد باشید

* از شناخت شما ، یک هایکوی واقعی باید دارای چه ویژگی هایی باشد ؟
یک هایکو واقعی مثل فیلم واقعی است میتوانید صدها بار بخوانید و ببینید و در باره اش فکر کنید ..هایکوی واقعی سخت گیر می آید و سخت فراموش میشود

* می گویند هایکو بافرهنگ ما منافات دارد چرا که برگرفته از تفکرات بودیسم است ، نظرتان چیست ؟

بله درسته یک عده آدم بیکار نشسته اند و چیزی اختراع کرده اند بنام پریسکه در مقابله با هایکو که فکر میکنند مبلغ بودیسم است .. همانطور که گفتم لحظه ی هایکو قبل از بودا و حتی ژاپن وجود داشته ..فقط ژاپنی ها آنرا کشف و قانونمندش کرده اند و اگر افکار ذن بودیسم در آن فراوان است بخاطر این است که شاعران بودیست بهترین هایکوها را گفته اند ..همانطور که اشعار فارسی را بهترین عرفای صوفیه گفته اند ..آیا این باعث شده شهریار یا ابتهاج که عارف نیستند ..نتو
انند غزل های ناب بگویند ؟ ماهم میتوانیم تفکر خود را وارد هایکو بکنیم

* کدام‌یک از کارهای علی بیک آینه‌ی تمام نمای اندیشه‌ی اوست؟
در فیلم هفت سامورایی یکی از سامورایی ها از یک جنگاور دیگر میپرسد تا حالا چند نفر را کشتی جواب میدهد ..من معمولاً نمیجنگم فرار را ترجیح میدهم ...حالا منهم ترجیح میدهم بخوانم و لذت ببرم تا گفتن هایکو

نقش حواس انسان در نوشتن هایکو را چگونه بیان می کنید ؟

تمام حواس و احساسات در هایکو دخیله..گاهی چنان دقیق عمل میکنند ..که شما را راهنمایی میکنند به عمق اتفاقی که افتاده یا در حال افتادنه ..از این کشف لذت میبری ..و اگر هایکو سرا باشی سعی میکنی آنرا بنویسی ..نباشی در حافظه ت ثبت میکنی و اگر زمانی شعری هایکویی در باره اش خواندی دوباره لذت میبری..تمام هایکوهای موفق جهانی در یک مورد اشتراک دارند و آن احساسات و حس بین المللی است که یک جور حس میکنند یک جور می بینند و اگر هایکو را نگرفتیم احساساتمان در آن مورد یک جور نیست یا از فرهنگ دیگری میاید

* باشو می گوید اگر بتوانی ده هایکو بنویسی استادی ، نظر شما چیست ؟

از نظر من استاد کسی است که آموزش میدهد و شاگرد دارد ..ممکن است یکی واقعا سواد علمیش در ادبیات زیاد باشد و علامه در اوزان و قافیه و شاگردان زیادی داشته باشد ..ولی شعر یا هایکو جز سواد یک چیز دیگر هم میخواهد غریزه ی ذاتی شعر ...شاطر عباس سواد نداشت ولی شاعر خوبی بود ..حمیدی شیرازی استاد و علامه بود ولی شاعر دندان گیری نبود ...مثال دیگر دکتر کاووسی درس خوانده پاریس و استاد سینما بود کلی شاگرد داشت و تربیت کرد ..ولی خودش که فیلم ساخت یکی از یکی بدتر ..ولی هیچکدام باعث نمیشود ایشان را استاد ندانیم .. حتماً استاد هستند حتی اگر فیلم خوب نسازند ..الان هم خیلی ها سعی میکنند با جمع آوری و چاپ در مورد هایکو کمکی بکنند ..حتی اگر یک نفر را بتوانند دنبال هایکو بکشانند از نظر من استاد هستند...ولی اگر صدتا هم هایکوی درجه یک بگویند ولی رمز و راز کار را آموزش ندهند فقط هایکو سرای خوبی هستند نه استاد

* آیا چاپ و توزیع کتابهای هایکو که اخیرا رواج بیشتری پیدا کرده است می تواند به انتشار هایکو کمک کند ؟


هرچه بیشتر بهتر ...فقط خدا کنه راه را درست بروند تا باعث گمراهی نشوند ...بعضی ها چنان ذن و بودیسم را با هایکو مخلوط میکنند که باعث حساسیت میشود .. ونا آگاهان در مقابلش چنان گارد میگیرند که در مقابل فرق ضاله

* توصیه شما به نوقدمان به عرصه ی هایکو چیست ؟
بیشتر بخوانند و تمرین کنند ..فکر نکنند هرچیز ساده را که تعریف میکنند هایکو است

زندگی با هایکو را چگونه می بینید ؟
هایکو سبک زندگی را عوض میکند ..مومن و خیلی مومن دارد ..حداقل باعث میشود وقتی گوشت میخوری بفکر این میفتی جان داری را بیجان کردی ..پایت را آهسته میگذاری موری ملخی را له نکنی ..شاخه ی درختی را نمشکنی ..ودل کسی را هم همینطور ..زندگیت سالمتر میشود .

* در پایان این گفتگو ، چه هایکوهایی را تقدیم خوانندگان محترم می کنید ؟
عراقی ست
یا ایرانی گنجشک آمده
این سو

مه سنگین بهاری ..
زود تر از خودش میرسد
خنده ی شاد دخترم

دبیرستان دخترانه ..
تمام زیبایان که نمی بینم
آنسوی دیوار

فصل خرما ..
می گریزیم از این خمپاره
به آن خمپاره

با هر شلیک
آبگیر در خود
تکثیر میشود

باران دیشب ..
ستاره های فرمانده
جلا گرفته

رود کارون
نام از دست میدهد ..
نا گهان دریا

ورزش صبحگاهی ..
آواز دختران دبستانی
میان ریه هایم
البحث في ارشیف الموقع
تقریر مصور لیوم الشاب في معشور
نمادهای حیوانی درتمدن عیلام/حسین فرج الله
النشاط المُزدهِر الثقافي ومنطقة معشور
إلمتهَم/شعر:حسين فاضل جنامي
شهرهایی حقیقی با نام هایی جعلی رضا شاهی
فرقة اگزار للمسرح تقدم باکورة اعمالها في مدینة معشور
احلى الاعياد بنکهة هلال و هيل + صور
تخریب و القای تفرقه بین نخبگان عرب در فضای مجازی
اسدی:در شادگان و آبادان، نخل‌های فراوانی در حال نابودی هستند
آیت‌الله کعبی:انتقال آب خوزستان با وجود مشکلات فراوان جای سؤال دارد
عادت هميشگي حاضران در عرصه فرهنگ
معایدة الکبری در روز اجرا لغو شد
استفاده از کولر آبی در هوای ریزگردی، ممنوع
نخستین جشنواره «تعلیم، رسانه، تربیت» در خوزستان برگزار می شود
مدينة تستر تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
معایدة فرحة العید في مدینة المحمرة(اللیلة الاولی)/صور
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الحیدري(صور)
معایدة عدد من النخبة الأهوازیة مع آیة الله الجزایري(صور)
مدينة رامز تحتفل بعيد الفطر المبارک/تقرير مصور
اجواء العيد في الدورق/تقرير مصور
العيد في قلعة کنعان /تقرير مصور
اجواء العيد في تستر/تقریر مصور
معرفی دو کتاب از مهندس عبدالرضا نواصري
شدة ورد هايکوية من الأهواز/مصطفی جمال
 
مجله تحلیلی خبری بروال , دفتر مرکزی اهواز ، زیر نظر شورای سردبیری