کد خبر : 7016             انتشار : 2015-07-27-15-17-02         
 

آتش در شوش


 



 



 



 



 




 


 


احسان رستمی‌پور


 




آتش‌زدن علف‌های هرز و مرمت غیراصولی این روزها گریبانگیر بسیاری از محوطه‌های باستانی کشور شده است. تاکنون اماکن تاریخی زیادی چون معبد آناهیتای کنگاور، شهر تاریخی بیشاپور، معبد چغازنبیل و حالا محوطه باستانی شوش که به تازگی در فهرست جهانی یونسکو جا گرفته از این معضلات در امان نبوده‌‌اند و هریک به فراخور بزرگی و گستردگی معضل، آسیب‌های جدی دیده‌اند. هنوز جشن و شادی مردم شوش از ثبت جهانی محوطه باستانی شوش که مدت‌ها بین مسئولان و کارشناسان مستقل و دوستداران میراث فرهنگی آن کشمکش وجود داشت، تکمیل نشده است که هر روز خبرهای جدید از نابسامانی این محوطه به گوش می‌رسد. با ثبت جهانی این اثر انتظار می‌رفت روند حفظ و مرمت این منطقه و انجام کاوش‌ها در آن نظم بهتری بگیرد و نگرانی‌های دوستداران و کارشناسان میراث فرهنگی برطرف شود. با این فاصله کمتر از یک ماه از ثبت جهانی این محوطه، دو خبر نگران‌کننده از این منطقه منتشر شده است.





  آتش به جان شوش

کمتر از یک هفته پس از ثبت جهانی محوطه باستانی شوش، خبر آتش‌سوزی در بخش غربی تختگاه آپادانا منتشر شد. بخشی از جبهه غربی تختگاه آپادانا و محلی که در سال‌های گذشته باستان‌شناس پیشکسوت میرعابدین کابلی در آن کاوش و دیواره خشتی و دروازه اصلی کاخ آپادانا را کشف کرد، ازجمله مناطقی است که در آن آتش‌سوزی رخ داده بود. پایگاه میراث فرهنگی شوش پیش از این برای از بین بردن علف‌های هرز از روش آتش‌زدن استفاده کرده بود. کارشناسان میراث فرهنگی و باستان‌شناسان بارها درباره آتش‌سوزی و آتش‌زدن علف‌های هرز در منطقه‌های تاریخی هشدار داده‌اند. مواد سوخته حاصل از آتش‌سوزی باعث مخدوش شدن آزمایش سالیبابی کربن 14 می‌شود. پس از این اتفاق روابط‌عمومی پایگاه میراث فرهنگی و گردشگری شوش در اطلاعیه‌ای این آتش‌سوزی را محدود دانست و گفت: «با توجه به شرایط اقلیمی و آب و هوایی منطقه بخش‌های قابل‌توجهی از محوطه‌های باستانی مستعد رشد نیزارها و پوشش گیاهی خودرو و فصلی هستند. اقلیم منطقه به‌طور کلی اقلیمی گرم است و در فصل تابستان با تشدید گرما و شرایط جوی محوطه‌های تحت‌پوشش همواره مستعد ایجاد حریق است.» در ادامه این اطلاعیه آماده است: «آتش‌سوزی فوق‌الذکر به صورت کاملا محدود و در محوطه‌ای با وسعتی کمتر از پنجاه تا هفتاد مترمربع و بر اثر انباشت علف‌های سطحی ناشی از پاکسازی محوطه صورت پذیرفت که بر اثر اتفاق و گرمای هوا و خشک بودن نیزارها به محیط پیرامون سرایت کرد که بلافاصله کنترل و با اقدامات لازم به سرعت خاموش شد و از گسترش آن جلوگیری لازم به عمل آمد. طی بررسی به عمل آمده توسط کارشناسان هیچ‌گونه آسیب احتمالی به لایه‌های موجود وارد نشده است و صرفا بقایای ناشی آن از سوختگی گیاهان خودرو و علف‌های هرز هستند که بلافاصله پاکسازی لازم انجام شد.»

نگرانی نحوه نگهداری و محافظت از عرصه محوطه باستانی شوش به‌ویژه هرس کردن علف‌های هرز و آتش‌سوزی پیش از این بارها در رسانه‌ها بازتاب داشته است.

  



مرمتی که به تخریب منجر شد

کاخ آپادانا یکی از مهم‌ترین بخش‌های محوطه باستانی شوش است که آثار و بقایای آن در طول فصل‌های متمادی کاوش از زیرخاک بیرون آورده شده و بخشی از آن در همان محوطه نگهداری می‌شود. مهم‌ترین دغدغه دوستداران میراث فرهنگی نحوه نگهداری از این آثار است. نگهداری‌ای که با مرمت مداوم بتواند شرایط بهتری برای حفظ این آثار ایجاد کند. به تازگی انجام مرمت یکی از سرستون‌های کاخ آپادانا منجر به آسیب‌دیدگی آن شده است. روی این سرستون که هم‌اکنون در وضعیت آشفته و نابسامانی نگهداری می‌شود و در بخش پیشانی حیوانی که دو بخش انتهایی سرستون را تشکیل می‌دهد، چسب مورد استفاده توسط مرمت‌گران به شکل گسترده‌ای ذوب و پخش شده و لکه بزرگی را در این قسمت به‌وجود آورده که با توجه به بافت سنگ به نظر نمی‌رسد قابلیت برطرف شدن داشته باشد. همچنین در سایر قسمت‌ها تمام چسب مورد استفاده ذوب و باعث جدایی مجدد قطعات سنگ از یکدیگر شده است. این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که به نظر می‌رسد طرح‌های مرمتی محوطه شوش در شورای فنی میراث فرهنگی استان خوزستان به تایید نرسیده است.





   نیاز به کار مطالعاتی برای مرمت

مرمت آثار سنگی که بر اثر خوردگی و بارش‌های باران و حتی آتش زدن علف‌های هرز دچار آسیب شده‌اند، یکی از چالش‌های مهم مرمت در میراث فرهنگی است. محمد حسن محبعلی، کارشناس ارشد مرمت درباره مرمت آثار سنگی می‌گوید: «پیش از هر اقدامی باید مشخص شود علت تخریب اثر چه بوده است. آسیب‌شناسی مشخص می‌کند که علت تخریب رطوبت، نم، شکستگی یا دلایل دیگر بوده است و پس از آن باید برای مرمت تصمیم‌گیری‌های فنی شود.»

او در توضیح این روند می‌گوید: «برای مطالعات و مرمت نمونه‌ای به آزمایشگاه فرستاده می‌شود تا نوع سنگ مشخص شود و پس از آن بر حسب نوع سنگ است که مواد مرمت و نحوه مرمت انتخاب می‌شود.» او با اشاره به مسائل مرمت سرستون‌های کاخ آپادانا می‌گوید: «باید مشخص شود چه نوع چسبی در این مرمت به کار رفته است و آیا این مواد مرمتی برای اثر مناسب بوده یا خیر. باید برای مرمت از مواد تجربه شده استفاده شود.»

کارشناس پیشکسوت میراث فرهنگی روند مرمت آثار را امری تجربی می‌داند و می‌گوید: «درست است که کار مرمت یک امر تجربی است و تجربه مشخص می‌کند برای آن اثر چه نتیجه‌ای دارد، اما محوطه‌ای به اهمیت شوش و آثاری با این قدمت جایی برای آزمایش و خطا نیست. مطالعه کافی، نظرات فنی و طی شدن مراحل علمی مرمت می‌تواند به انجام یک مرمت صحیح و کم‌خطا کمک کند.»





 مسئولان در دسترس نیستند

افشین حیدری، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان خوزستان ضمن اعلام آمادگی برای صحبت راجع به شوش به تماس‌های متعدد بعد از آن پاسخگو نبود. همچنین عاطفه رشنویی، معاون میراث فرهنگی این استان پاسخگوی تماس‌های روزنامه فرهیختگان نبود و جای تعجب است که فرهاد عزیزی، مدیرکل پایگاه‌های میراث فرهنگی کشور نیز در دسترس نیست. روزنامه فرهیختگان آمادگی دارد که پاسخ‌های مسئولان میراث فرهنگی را درباره این اتفاق منتشر کند.



 



وقتی فرهنگ حفاظت نباشد

حتی نام پرطمطراق «ثبت جهانی» نیز نمی‌تواند مایه حفظ آثار تاریخی و هویتی کشور شود. محوطه باستانی شوش که با فشار سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری در محوطه‌ای بسیار کوچک‌تر از آنچه باستان‌شناسان برای عرصه و حریم آن در نظر گرفته بودند، ثبت جهانی شد -390 هکتار ثبت جهانی شد، درحالی که باستان‌شناسان به دنبال بررسی و گمانه‌زنی‌هایی که داشتند بر این باور بودند 1200 هکتار از شوش دارای ارزش تاریخی است- هنوز به استانداردهای بین‌المللی حفاظت نرسیده است، چراکه نیروهایی که در پایگاه میراث فرهنگی آن مشغول به کارند هنوز آموزش‌های لازم برای حفاظت از یک اثر جهانی را که به تمام مردم جهان تعلق دارد، ندیده‌اند. آتش‌سوزی علف‌های هرز در محوطه 6 هزار ساله شوش تنها پنج روز پس از ثبت جهانی آن به‌طور حتم نخستین و آخرین اتفاق ناخوشایند برای این محوطه نبوده و نیست و باید چشم به راه اتفاقات بد بیشتری باشیم.



 



منبع:فرهیختگان




تست