کد خبر : 7080             انتشار : 2015-08-08-04-38-02         
 

نگاهی به طرحهای انتقال آب/طرح های انتقال آب جان كارون را گرفته اند


طرح های انتقال آب جان  كارون  را گرفته اند



 



سمیه تیاری



 



 



طرح‌های انتقال آب از خوزستان در میان سکوت مسئولان و غفلت مردم از سال‌ها پیش آغاز شد و همچنان ادامه دارد و در این میان دلسوزان و فعالان محیط زیست روش‌های متفاوتی را آزموده اند تا از ادامه این طرح‌ها جلوگیری کنند....


 طرح‌های انتقال آب از خوزستان در میان سکوت مسئولان و غفلت مردم از سال‌ها پیش آغاز شد و همچنان ادامه دارد و در این میان دلسوزان و فعالان محیط زیست روش‌های متفاوتی را آزموده اند تا از ادامه این طرح‌ها جلوگیری کنند. آخرین نویدی که به آنان داده شد توقف طرح انتقال آب  بهشت آباد  بود، اما برخی کارشناسان اعتقاد دارند فقط سرشاخه این طرح تغییر کرده و کل طرح متوقف نشده است. همشهری در این مجال به معرفی طرح‌های انتقال آب از رودخانه کارون می پردازد تا کم و کیف طرح‌ها بیشتر شناخته شوند.





گرفتاری  بهشت آباد  برای 2 استان

طرح بهشت آباد عنوانی است که برای انتقال سالانه یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب از چهارمحال و بختیاری به اصفهان به کار برده می‌شود. ساخت تونلی به طول ۶۴ هزار و ۹۷۰ متر و قطر 6 متر و حجم سد مخزنی معادل ‌هزار و ۸۰۰ میلیون مترمکعب با ارتفاع ۱۸۴ متر بخشی از این طرح است كه برای استان‌های مرکزی ایران سود بسیار زیادی دارد و سبب تأمین آب استان‌های اصفهان، کرمان و یزد می‌شود.

از آن جا  که برای انتقال آب به فلات مرکزی باید تونل ۳۰۰ متر پایین‌تر از سطح زمین حفر شود، صاحب‌نظران می‌گویند با ساخت تونل‌های دسترسی در طول مسیر ممکن است چشمه‌ها، قنات‌ها و چاه‌های مسیر خشک و به معضلی اجتماعی برای کشاورزان و مردم تبدیل شوند.

بسیاری از کارشناسان معتقدند با اجرای این طرح وضعیت اکوسیستمی و اکوتوریستی خوزستان و چهارمحال و بختیاری با مخاطره جدی روبه رو می‌شود. 120میلیارد ریال اعتبار ملی برای مطالعه و اجرای سد بهشت آباد اختصاص یافته است. اگرچه ادعا می‌شود طرح بهشت آباد متوقف شده، اما کارشناسان معتقدند فقط سرشاخه‌ها از کارون به دز تغییر کرده است.



مهاجرت از روستاها با انتقال آب «قمرود»

مراحل اولیه بررسی انتقال از سرشاخه‌های دز به قم و برخی شهرهای مرکزی ایران از سال ۱۳۶۰ آغاز شد و دور نخست این مطالعات تا سال ۱۳۶۴ پایان یافت. پس از این مرحله در سال‌های ۱۳۶۷ و ۱۳۷۸ بار دیگر مطالعاتی درباره چگونگی اجرای پروژه صورت گرفت. اجرای رسمی طرح انتقال آب الیگودرز به صورت رسمی از سال 1382 آغاز شد که سالانه 181 میلیون مترمکعب آب از رودخانه‌های الیگودرز را به سد کوچروی و تصفیه خانه آن منتقل می كند.

مجموع آب منتقل شده از سرشاخه‌های دز با این تونل به طول حدود 36 کیلومتر و با قطر داخلی 8/3 متر حدود 23 مترمکعب در ثانیه خواهد بود. از حفاری تونل که قرار است 56 کیلومتر باشد، 6 کیلومتر آن باقی مانده و 90درصد ازخط انتقال و بسترسازی بیش از 60 درصد  از کانال انتقال آب به پایان رسیده است. همچنین 45 کیلومتر کانال کنی و 25 کیلومتر لوله‌گذاری انجام شده و 120کیلومتر لوله تهیه شده است.

با اجرای طرح انتقال آب قمرود منبع تولید آب روستای عسگران خشک شد و مردم آن محل را ترک کرده اند. این مشکل به دلیل وجود تونلی است که در زیر سفره‌های آب زیرزمینی ساخته و سبب خروج آب‌های زیرزمینی و خشک شدن چاه‌ها در مسیر طرح انتقال شد. این طرح شامل 4 سد انحرافی و 3 تونل است و طول این تونل‌ها به ترتیب 1200 متر و2500 متر با قطر تقریبی 4 متر اجرا شده است.



20 سال انتقال آب از «کمال صالح»

آب مورد نیاز شهر اراك، شازند و صنایع بزرگ منطقه ، اراضی مجاور و كنترل جریان‌های خط رودخانه‌های تیره و قلعه‌نو و افق 20 ساله با اجرای طرح سد «کمال صالح» تأمین می‌شود که دارای یك تونل انحرافی به طول 311 متر و خط انتقال آب 78 كیلومتری است.

سد سنگریزه‌ای كمال صالح با هسته رسی روی رودخانه تیره از سرشاخه‌های دز و در 74 كیلومتری جنوب غربی شهر اراك در استان مركزی ساخته شده است و 12 متر عرض تاج و 80 متر ارتفاع از پی دارد و حجم كل مخزن این سد بیش از 110 میلیون متر مكعب است.

این طرح از سال 82 آغاز و برای اجرای آن 220 میلیارد تومان هزینه شده است. از طرح انتقال آب کمال صالح به عنوان یکی از طرح‌های بزرگ آبرسانی در کشور نام برده می‌شود. در حالی که آب آن از سرشاخه‌های دز یکی دیگر از رودخانه‌های خوزستان که با مشکل کم آبی مواجه است، تأمین می‌شود.

4 میلیون مترمکعب آب با اجرای طرح کمال صالح برای شهر اراک تأمین می‌شود.



«کوهرنگ 1» خطری برای کارون

تونل کوهرنگ برای انتقال آب به زاینده‌رود در نزدیک شهر چلگرد یا کوهرنگ در چهارمحال و بختیاری ساخته شده ‌است. نخستین بار شاه عباس در سال ۱۰۲۹ هجری قمری دستور الحاق آب کارون به زاینده رود را داد. گردنه کوهرنگ به چلگرد نیز از سوی بختیاری‌ها شکافته شد. اما این طرح با مرگ شاه عباس ناتمام ماند. آب کوهرنگ یکی از سرچشمه‌های کارون و پیوستن آن به زاینده‌رود به دلیل نزدیکی سرچشمه این دو رود در نظر بود. در سال ۹۹۶ هجری قمری شاه طهماسب اول دستور پیوستن این دو رود را صادر کرد و قرار بود با کندن مسیری در کوه این کار انجام شود؛ اما به دلایلی این کار به سرانجام نرسید. در دوره شاه عباس اول نیز کوششی در این زمینه شد كه ناتمام ماند.

نخستین بررسی‌ها برای انتقال آب رودخانه بیرگان به حوضه زاینده‌رود به سال‌های پس از جنگ دوم جهانی بازمی‌گردد. در نتیجه این بررسی‌ها طراحی و اجرای بند انحرافی و تونل اول کوهرنگ آغاز و از این سیستم در سال ۱۳۳۲ شمسی بهره‌برداری شد. این سیستم شامل بند و یک تونل ۲۹۰۰ متری سالانه حدود ۲۵۵ میلیون متر مکعب آب را به حوضه زاینده‌رود منتقل می‌کند.



«کوهرنگ ۲» 255 میلیون مترمعكب آب می برد

طراحی و اجرای سد انحرافی و تونل دوم کوهرنگ در سال ۱۳۶۴ شمسی انجام شد. با برداشت آب از سرشاخه‌های کارون از سال ۱۳۶۶ شمسی  وبا پایان یافتن ساختمان سد و تونل ماربران و انتقال ۱۱۵ میلیون متر مکعب آب چشمه‌های ماربران و کلنچین به پشت این سد، سد و تونل دوم کوهرنگ سالانه به طور میانگین حدود ۲۵۵ میلیون متر مکعب آب را به مخزن سد زاینده‌رود انتقال می‌دهند.



تونل سوم «کوهرنگ» و تامین آب بخش مركزی

تونل سوم کوهرنگ با هدف انتقال حدود ۲۵۵ میلیون متر مکعب آب از سرشاخه‌های کارون برای تأمین بخشی از کمبود آب منطقه مرکزی ایران و مصرف آشامیدنی، صنعت، کشاورزی و حجم آب تنظیم شده سد زاینده رود اصفهان طراحی و اجرا شد.

طراحی و ساخت سد و تونل سوم کوهرنگ در سال‌های دهه ۶۰ بررسی شد. گزارش این بررسی‌ها و نقشه‌های طرح مقدماتی سد، سازه‌های وابسته و تونل انتقال آب در سال ۱۳۶۷ شمسی منتشر شد. در سال ۱۳۷۰ اسناد مناقصه تونل سوم کوهرنگ تهیه و پس از برگزاری مناقصه بین‌المللی و داخلی شرکت تابلیه برنده آن می‌شود و کار را با نظارت شرکت زایندآب شروع می‌کند.

در سال ۱۳۷۷ شمسی سازمان آب منطقه‌ای اصفهان با گذشت یک دهه از مطالعات، مطالعات تکمیلی فاز یک سد را به شرکت مهاب‌قدس و مطالعات تکمیلی مرحله دوم تونل را به مهاب قدس و زایندآب واگذار کرد.



چشمه لنگان و تونل خدنگستان

سد چشمه لنگان در فریدون‌شهر و ۱۸۰ کیلومتری غرب اصفهان واقع شده است. هدف از اجرای این طرح انتقال آب از سرشاخه‌های کارون به زاینده‌رود است. با ساخت سد چشمه‌ لنگان سالانه ۱۹۵ میلیون متر مکعب آب از تونل انتقال آب چشمه ‌لنگان به حوضه زاینده‌رود منتقل می شود.

این طرح برای افزایش حجم آب سد زاینده رود  و انتقال آب چشمه خدنگستان در دست اجراست. عملیات ساختمان تونل خدنگستان از سال ۸۴ آغاز شده و در افزایش حجم زاینده‌رود تاثیرگذار است.

تونل خدنگستان به طول ۱۱ هزار و ۳۰۰ متر و قطر 3/2 متر به صورت نعل اسبی اجرا و بند خدنگستان به ارتفاع ۷ متر با حجم قابل انتقال سالانه ۷۵ میلیون مترمکعب آب ساخته شده است. اعتبار هزینه شده برای ساختمان تونل خدنگستان ۴۹۳ میلیارد ریال بوده است.

مجموعه تونل‌های خدنگستان در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی فریدون شهر و در ۲۱۰ کیلومتری غرب اصفهان در دامنه ارتفاعات شاهان کوه قرار دارد.

در این طرح با وجود قانون و مقررات انتقال آب بین حوضه ای  سهم حوضه مبدا یعنی فریدون شهر رعایت نشده است. از سوی دیگر در صورت اجرای طرح‌های سد و تونل پشندگان، سد و تونل گوکان، سد یلان و انتقال آب چغیورت (آبشار پونه زار) سالانه حدود یک میلیارد مترمکعب آب با نام «ترنم حیات» از حوضه مبدا خارج و به زاینده رود انتقال خواهد یافت.



انتقال آب به رفسنجان

سال 1380 جمعی از مسئولان وقت شرکت آب منطقه‌ای کرمان شرکت آب منطقه‌ای چهارمحال و بختیاری و موسسه عمران رفسنجان تصمیم به انتقال آب از چهارمحال و بختیاری به کرمان و شهر رفسنجان گرفتند و با حمایت شرکت  عمران رفسنجان  قرار شد سد «سولگان ونک» که بر روی رودخانه ونک در روستای سولگان واقع می‌شد، ساخته شود.

در همان سال گمانه‌زنی‌ها، تحقیقات میدانی و همچنین امکان‌سنجی اجرای این پروژه در کنار افشای این تصمیم، اعتراض مردم چهارمحال و بختیاری را در پی داشت و این اعتراض‌ها بی‌نتیجه نماند و سبب توقف این پروژه یا حداقل جلوگیری از این انتقال آب شد.

با گذشت بیش از یک‌ دهه از این واقعه اطلاعات دست یافته نشان می‌دهد از اوایل دهه 90 پروژه ساخت سد «سولگان ونک» برای انتقال آب در استان مطرح و این بار مقصد دشت‌های  لردگان  اعلام شده است.

 از آن جا که موضوع انتقال آب یک مساله درون استانی بود چندان مورد انتقاد قرار نگرفت و با طرح دوباره انتقال آب، مسئولان چهارمحال موافقت خود را با انجام این طرح اعلام و نماینده لردگان در مجلس شورای اسلامی نیز انتقال آب به دشت‌های لردگان را به عنوان خط قرمز اعلام کردند.

در حالی که حقابه زیستی رودخانه کارون در این انتقال در نظر گرفته نشده است.



آب رسانی «سد کوثر» به چند استان

این طرح شامل آبرسانی از سد کوثر در شمال شهرستان بهبهان در خوزستان به چند استان مجاور است و با اجرای آن میزان انتقال آب از خط آبرسانی کوثر به بوشهر ۸۰۰ لیتر در ثانیه افزایش می‌یابد. خط آبرسانی کوثر طولانی‌ترین خط آبرسانی کشور است و بیش از 600 کیلومتر طول دارد که بخش عمده‌ای از آن در بوشهر قرار دارد.

بیش از 60 درصد آب آشامیدنی بوشهر از خط آبرسانی کوثر تامین می‌شود و نقش مهم سد و خط آبرسانی کوثر در تامین آب 5 استان کشور غیرقابل انکار است.



«چمشیر» و آبیاری اراضی

طرح و سد و نیروگاه 176 مگاواتی چمشیر در 25 کیلومتری جنوب شرقی شهر دوگنبدان قبل از پیوستن رودخانه خیرآباد به رودخانه زهره ساخته خواهد شد. سد چمشیر پنجمین سد بزرگ کشور در ایران خواهد بود و گفته می‌شود  اجرای شبکه آبیاری از سد چمشیر به دشت لیراوی دیلم سبب آبیاری بیش از 37 هزار هکتار از اراضی زراعی این دشت می‌شود.

در این طرح سد انحرافی تنظیمی بر روی رودخانه زهره در نظر گرفته شده است تا آب با تونل و لوله به کانال‌های آبیاری و زهکشی اراضی شهرستان دیلم و استان منتقل شود.

بر اساس برآورد اولیه به 230 میلیون یورو برای اجرای این طرح نیاز است و طول مدت اجرا بیشتر از 5 سال خواهد بود.



ساخت سد در ناحیه «تنگ سرخ»

رودخانه بشار یکی از سرشاخه‌های رود کارون است. سال‌هاست قرار است سدی روی رودخانه بشار در شرق شهر یاسوج و در ناحیه تنگ سرخ که از نواحی روستایی شهرستان بویراحمد است ساخته شود.  دست اندرکاران تصمیم گرفته اند با این سد آب‌های حوضه آبخیز رودخانه بشار را از سد و بخشی را نیز از لوله به استان فارس و شهر شیراز منتقل کنند.

بنا به دلایل و شواهد ساخت سد تنگ سرخ می‌تواند یک فاجعه منطقه ای برای استان کهگیلویه و بویراحمد و یک فاجعه ملی برای جنوب ایران محسوب شود. ذخیره آبی سد تنگ سرخ حدود ۲۰۰ میلیون متر مکعب و ظرفیت اسمی این سد ۱۹ میلیون متر مکعب است و ۱۳ میلیون مترمکعب آن برای استفاده در طول سال است.

تست